Του Αντιστρατήγου (ε.α.) Αντώνη Βασιλείου*.
Μετά από μία λεπτομερή ανάγνωση της προτάσεως των 28 σημείων για ειρήνευση στην Ουκρανία, όπως αυτή φαίνεται ΕΔΩ, παραθέτω τα υπέρ και τα κατά της, καθώς και μία συμπερασματική εκτίμηση.
Τι προβλέπει η πρόταση (κύρια σημεία)
- Κατάπαυση του πυρός: Προβλέπεται άμεση εκεχειρία μόλις υπάρξει συμφωνία.
- Εδαφικές παραχωρήσεις στην Ουκρανία: Η πρόταση αποδέχεται ότι η Ρωσία διατηρεί τον έλεγχο πάνω σε μεγάλες περιοχές (π.χ. Κριμαία, τμήματα Ντονέτσκ / Λουγκάνσκ). Κάποια τμήματα των περιοχών υπό ουκρανικό έλεγχο θα αναγνωρίζονταν ως «ουδέτερη αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη».
- Μείωση των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων: Προτείνεται όριο στις δυνάμεις της Ουκρανίας — μέχρι περίπου 000 στρατιώτες.
- Αποκήρυξη ένταξης στο ΝΑΤΟ: Η Ουκρανία πρέπει να αλλάξει το σύνταγμά της ώστε να προβλέπει ότι δεν θα γίνει μέλος του ΝΑΤΟ, ενώ το ΝΑΤΟ δεσμεύεται να μην την αποδεχθεί στο μέλλον.
- Μη παρουσία ξένων στρατευμάτων στην Ουκρανία: Δεν προβλέπεται μετά την ειρήνη να σταθμεύσουν δυνάμεις του ΝΑΤΟ στο έδαφός της.
- Εγγυήσεις ασφαλείας: Υπάρχει μια “εγγύηση τύπου ΝΑΤΟ” — οι ΗΠΑ και Ευρωπαϊκοί σύμμαχοι θα αντιδρούν σε σοβαρή επίθεση της Ρωσίας ως απειλή για τη «διατλαντική κοινότητα».
- Ανοικοδόμηση της Ουκρανίας: Προβλέπεται χρηματοδότηση μέσω παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων (~ 100 δισ. δολάρια) για την ανοικοδόμηση, συν επενδύσεις τεχνολογίας, υποδομών κλπ.
- Αμνηστία: Προβλέπεται πλήρης αμνηστία για όλες τις πλευρές για ενέργειες κατά τη διάρκεια του πολέμου.
- Νομική δέσμευση & εποπτεία: Δημιουργείται «Συμβούλιο Ειρήνης» (Peace Council) με πρόεδρο τον Τραμπ, το οποίο θα παρακολουθεί την εφαρμογή και θα επιβάλει κυρώσεις σε παραβάτες.
- Εκλογές: Η Ουκρανία θα κάνει εκλογές 100 ημέρες μετά την έναρξη της συμφωνίας.
- Ανθρωπιστικά μέτρα: Ανταλλαγή αιχμαλώτων, επιστροφή πολιτών, οικογενειακή επανένωση κλπ.
- Ναυτική / Διπλωματική ρύθμιση: Η χρήση του Δνείπερου για εμπορική δραστηριότητα και συμφωνίες για μεταφορά σιτηρών μέσω της Μαύρης Θάλασσας.
- Πυρηνικός σταθμός Ζαπορίζια: Θα λειτουργεί υπό εποπτεία του IAEA, και θα μοιράζεται η ενέργεια (50%-50%) μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας.
- Μη πυρηνική Ουκρανία: Η Ουκρανία παραμένει μη-πυρηνικό κράτος.
Σχόλιο – θετικά σημεία του σχεδίου
- Ρήτρα ασφαλείας ισχυρή: Η «εγγύηση τύπου ΝΑΤΟ» είναι πολύ σημαντική — αν λειτουργούσε όπως περιγράφεται, θα προσφέρει στην Ουκρανία ένα είδος “μπαλαντέρ” που θα την προστατεύει από μελλοντικές ρωσικές επιθέσεις.
- Οικονομική υποστήριξη: Η πρόβλεψη για ανοικοδόμηση μέσω παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων δίνει χρηματοδοτική βάση για την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας — κάτι που είναι κρίσιμο μετά χρόνια πολέμου.
- Ιερές πτυχές του πολέμου (αιχμάλωτοι, ανθρωπιστικά): Η ανταλλαγή αιχμαλώτων, η οικογενειακή επανένωση δείχνει ότι λαμβάνονται υπόψη και οι ανθρώπινες πληγές, όχι μόνο η γεωπολιτική.
- Διπλωματική πτυχή: Η πρόταση ανοίγει δρόμο για διάλογο ΝΑΤΟ–Ρωσίας, κάτι που θα μπορούσε να είναι σημαντικό για έναν πιο σταθερό γεωπολιτικό χάρτη αν υπάρξει πραγματική δέσμευση.
Κίνδυνοι, αδυναμίες και επικρίσεις
- Μεγάλες εδαφικές υποχωρήσεις για την Ουκρανία: Το σχέδιο φαίνεται να ευνοεί τη Ρωσία γεωγραφικά — η αποδοχή περιοχών όπως η Κριμαία και το Ντονμπάς προκαλεί μεγάλη αντιπαράθεση.
- Μείωση στρατιωτικής ικανότητας: Περιορίζοντας τον ουκρανικό στρατό σε 600.000, η Ουκρανία μπορεί να γίνει ευάλωτη σε μελλοντική επίθεση ή να μην έχει ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα.
- Αποκήρυξη του ΝΑΤΟ: Η δέσμευση ότι δεν θα ενταχθεί στο ΝΑΤΟ είναι πολύ σοβαρό κόστος, δεδομένου ότι ένας από τους βασικούς στόχους της Ουκρανίας είναι η ευρύτερη ασφάλεια μέσω συμμαχιών.
- Αμνηστία για όλους: Η πλήρης αμνηστία μπορεί να θεωρηθεί ως “τιμωρία χωρίς τιμωρία” — υπάρχουν ηθικά και νομικά ζητήματα αν άτομα που διέπραξαν εγκλήματα πολέμου δεν δικάζονται.
- Πολιτικός έλεγχος μέσω “Συμβουλίου Ειρήνης” υπό Τραμπ: Το ότι ο Τραμπ θα έχει ηγετικό ρόλο σε ένα όργανο που επιτηρεί την εφαρμογή ειρήνης μπορεί να προκαλέσει αμφιβολίες για αντικειμενικότητα και ανεξαρτησία.
- Ανασφάλεια στην εφαρμογή: Η εκεχειρία και οι συμφωνίες είναι πάντα ευάλωτες σε παραβιάσεις. Δεν είναι σίγουρο ότι αν υπάρξει συμφωνία, η Ρωσία ή η Ουκρανία δεν θα δοκιμάσουν να κερδίσουν πλεονεκτήματα αργότερα.
Πολιτικές / γεωστρατηγικές εκτιμήσεις
- Από τη ρωσική πλευρά, η πρόταση είναι πολύ ελκυστική: πολλούς από τους όρους τους που η Ρωσία ήθελε, τους παίρνει (αναγνώριση εδαφών, μείωση δυνάμεων Ουκρανίας, μη ένταξη στο ΝΑΤΟ). Πράγματι, ο Πούτιν δήλωσε ότι βλέπει το κείμενο ως “βάση για ειρηνική λύση”.
- Από την ουκρανική πλευρά, υπάρχει έντονη δυσφορία και κριτική: αρκετοί θεωρούν ότι είναι “παράδοση” παρά ειρήνη. Ο Ζελένσκι λέει ότι είναι “έτοιμος για ειρήνη, όχι για παράδοση”.
- Από γεωπολιτική σκοπιά, η Ευρώπη ενδέχεται να μην είναι ιδιαίτερα ενθουσιασμένη: δεν δημιουργείται άμεση θέση για ευρωπαϊκές δυνάμεις στο έδαφος της Ουκρανίας, ενώ η διαπραγμάτευση έγινε κυρίως από τις ΗΠΑ (χωρίς μεγάλη συμμετοχή Ευρωπαίων).
- Η πρόταση συνδυάζει ρεαλπισμό (παραδοχή των γεγονότων στο πεδίο) αλλά και ρίσκο: αν η Ουκρανία δεχθεί, μπορεί να κερδίσει ειρήνη, αλλά με μεγάλο πολιτικό, ηθικό και μακροπρόθεσμο κόστος.
Συμπέρασμα – εκτίμηση
- Πιθανότητα εφαρμογής: Δεν είναι καθόλου εύκολη η εφαρμογή της — για να λειτουργήσει, θα πρέπει και η Ρωσία να τηρήσει τις δεσμεύσεις της, και η Ουκρανία να αποδεχθεί μεγάλες υποχωρήσεις.
- Ισχύς ως διαπραγματευτικό εργαλείο: Η πρόταση φαίνεται περισσότερο ως ένα διαπραγματευτικό “χαρτί” παρά ένα βέβαιο τελικό πλαίσιο ειρήνης. Ο Τραμπ θέλει να δείξει ότι μπορεί να μεσολαβήσει και να προσφέρει μια “λύση”, αλλά ίσως δεν έχει εξασφαλίσει ότι όλα τα μέρη θα συμφωνήσουν.
- Κίνδυνος για Ουκρανία: Αν η Ουκρανία δεχθεί χωρίς ισχυρές εγγυήσεις και μηχανισμούς ελέγχου, υπάρχει ο κίνδυνος μακροχρόνιας υπονόμευσης της κυριαρχίας και ασφάλειάς της.
- Μεσοπρόθεσμη ευκαιρία: Αν εφαρμοστεί σοβαρά και με διεθνή εποπτεία, θα μπορούσε να δημιουργήσει μια βάση για ειρήνη, ανοικοδόμηση και επανένταξη της Ουκρανίας. Αλλά αυτό απαιτεί ισχυρούς μηχανισμούς, όχι μόνο θεωρητικές συμφωνίες.
* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος ΜΧ (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ. (Bιογραφικό)