Ο Θεόδωρος Καρατζένης υπήρξε μία από τις χαρακτηριστικές μορφές Ελλήνων αξιωματικών της γενιάς του, η πορεία του οποίου συνδέθηκε στενά με τους μεγάλους εθνικούς αγώνες του πρώτου μισού του 20ού αιώνα, για να σφραγιστεί δραματικά κατά τη ζοφερή περίοδο της Κατοχής.
Από τα Πράμαντα στους Εθνικούς Αγώνες
Με καταγωγή από τα Πράμαντα Ιωαννίνων, ο Καρατζένης ακολούθησε τη σταδιοδρομία του αξιωματικού στον Ελληνικό Στρατό. Η πολεμική του διαδρομή υπήρξε μακρά και πολυμέτωπη:
- Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος & Μικρασιατική Εκστρατεία: Υπηρέτησε στην πρώτη γραμμή, αποκτώντας πολύτιμη διοικητική και πολεμική εμπειρία.
- Ελληνοϊταλικός Πόλεμος (1940–1941): Διακρίθηκε στα βουνά της Βορείου Ηπείρου, προσφέροντας τις υπηρεσίες του μέχρι την κατάρρευση του μετώπου και την εισβολή των δυνάμεων του Άξονα.
Η Δράση στην Αντίσταση με τον ΕΔΕΣ
Με την έναρξη της τριπλής Κατοχής, ο Καρατζένης εντάχθηκε στις τάξεις του ΕΔΕΣ (Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος) υπό τη διοίκηση του Ναπολέοντα Ζέρβα.
Ως Αντισυνταγματάρχης, ανέλαβε τη διοίκηση του 15ου Συντάγματος του ΕΔΕΣ, με περιοχή ευθύνης την ορεινή ζώνη των Τζουμέρκων. Εκεί οργάνωσε αντάρτικες ομάδες με σκοπό την αντιμετώπιση των κατοχικών δυνάμεων.
Ο Εμφύλιος των Βουνών και η Αιχμαλωσία
Το φθινόπωρο του 1943, παράλληλα με τον αγώνα κατά των κατακτητών, ξέσπασαν σφοδρές ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ των δύο μεγαλύτερων αντιστασιακών οργανώσεων, του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ.
Στις αρχές Νοεμβρίου 1943, κατά τη διάρκεια αυτών των εμφύλιων αναμετρήσεων στα Τζουμέρκα, ο Θεόδωρος Καρατζένης συνελήφθη αιχμάλωτος από δυνάμεις του ΕΛΑΣ.
Το Τέλος στο Βαλκάνο Αγράφων
Μετά από πολυήμερη ομηρία και μετακινήσεις υπό συνθήκες κράτησης στην ορεινή περιοχή της Θεσσαλίας και της Ευρυτανίας, η μοίρα του κρίθηκε στις αρχές του 1944.
Στις 9 Ιανουαρίου 1944, έξω από την εκκλησία του χωριού Βαλκάνο Αγράφων (Ευρυτανία), ο Καρατζένης εκτελέστηκε. Μαζί του θανατώθηκε και ο εταίρος αξιωματικός του ΕΔΕΣ, Ταγματάρχης Νικόλαος Πέπας.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες της πλευράς του ΕΔΕΣ και τα στοιχεία της ιστορικής έρευνας (όπως αυτά αποτυπώνονται στο αρχείο του ερευνητή Ιωάννη Μπουγά), η εκτέλεση αποδίδεται στο τάγμα των «Μαυροσκούφηδων» —την επίλεκτη προσωπική φρουρά του Άρη Βελουχιώτη— υπό τη διοίκηση του καπετάν «Αχιλλέα» (Αναστάσιου Ελευθερίου).
Ιστορική Αποτίμηση
Η ιστορία του Θεόδωρου Καρατζένη αποτυπώνει την τραγωδία μιας γενιάς αξιωματικών που, ενώ αφιέρωσαν τη ζωή τους στους εξωτερικούς πολέμους του έθνους, βρέθηκαν εγκλωβισμένοι στους αμείλικτους μηχανισμούς του κατοχικού εμφυλίου σπαραγμού.