Ο αϊτός του βουνού και του κάμπου, χαρισματικός ηγέτης και εξαίρετος οπλαρχηγός της Ηπείρου Ευθύμιος Γεωργίου Λιώλης γεννήθηκε στην Κρανιά της Βορείου Ηπείρου το 1880 και απεβίωσε στην Αθήνα στις 16 Ιουνίου 1961.
Το 1914 ο συνταγματάρχης Δημήτριος Δούλης συνέστησε το Σύνταγμα του Δελβίνου με διοικητή τον Βλάσση Καραχρήστο. Ο Θύμιος Λιώλης με τα παλικάρια του εντάχτηκε σ’ αυτό και ανέλαβε τη διοίκηση του λόχου όπου πολεμούσαν τρία μερόνυχτα τους Λιάπηδες του άγριου Κουρβελεσίου.
Παραθέτω ένα χαρακτηριστικό γεγονός το οποίο αναδεικνύει τον χαρακτήρα του ήρωα Θύμιου Λιώλη. Όταν ο ανθυποπλοίαρχος Στέφανος ΖΟΥΠΑΣ από τη Χιμάρα πληγώθηκε βαριά με σπασμένο πόδι στα τελευταία σπίτια της Κορώνης και έβγαλε το πιστόλι του για να σκοτωθεί και να μην πέσει ζωντανός στα χέρια του Μερσίν Γκιότση. πρόβαλε ο Καπετάν Θύμιος Λιώλης, άψογος, άτρομος, κυπαρισσένιος. «Εγώ, λέει, θα πάω μόνος μου να φέρω εδώ τον λαβωμένο Ζούπα και βαλλόμενος από παντού στην ανηφοριά της Κορώνης, βρήκε τον Ζούπα να βογκά από τους πόνους με το πιστόλι στο χέρι. Τον φορτώθηκε στις πλάτες του εν μέσω καταιγισμού πυρών και απτόητος, κατόρθωσε να φτάσει φορτωμένος στο μέρος που είχε αφήσει το άλογο του. ΄Έβαλε τον Ζούπα στη σέλα και καβάλα στο άλογο του έφτασε στους δικούς του, χωρίς να τον βρει ούτε μία σφαίρα.
Πρώτος ο Θύμιος μεταξύ των πρώτων το 1912 – 1913 να διώξουν τους Τούρκους από τα πάτρια εδάφη. Πρώτος ο Θύμιος στον Αυτονομιακό Αγώνα του 1914 υπό τον Γιώργο Χρ. Ζωγράφο, από το Κεστοράτι με τους θριάμβους, στο πλευρό του υπουργού Αμύνης της Αυτονόμου Ηπείρου, στρατηγού Δημητρίου Δούλη σηκώνει την γαλανόλευκη.
Ο θρυλικός καπετάνιος του Βούρκου κηρύχθηκε άσπονδος εχθρός του καθεστώτος του Ενβέρ Χότζα και το όνομά του καταπολεμήθηκε επί 50 συνεχή χρόνια.
Το 1941 ήρθε στην Αθήνα ως πρόσφυγας, αλλά ο Αλβανοί που αποτελούσαν τη θλιβερή συνοδεία των Ιταλών, τον συνέλαβαν, τον μετέφεραν στα Τίρανα και τον καταδίκασαν διότι κατά τον πόλεμο βοήθησε τον ελληνικό στρατό.
Τον άφησαν αργότερα, αλλά ο καπετάν Θύμιος δεν ησύχασε. Οργάνωσε σώμα από 500 περίπου Βουρκάρηδες και πολεμούσε κατά των Γερμανών, Ιταλών και Αλβανών. Οι Αλβανοί δεξιοί και αριστεροί τον κυνήγησαν και το 1944 και κατέφυγε με λίγα παλληκάρια στις ομάδες του Ναπολέοντος Ζέρβα. Ήρθε στην Αθήνα ζώντας πάντοτε με τον καημό πώς θα ξαναγυρίσει πίσω στον τόπο του, αλλά πέθανε πικραμένος που δεν πραγματοποιήθηκε ο πόθος του.
Το πρωί της Παρασκευής 16 Ιουνίου 1961, απεβίωσε στο Κρατικό Νοσοκομείο, όπου νοσηλευόταν επί ολίγων ημερών. Το γνωστό σε όλη τη Βόρειο Ήπειρο και ιδιαίτερα στην Επαρχία Δελβίνου παλληκάρι, ο θρυλικός αρχηγός του Βούρκου, ο καπετάν Θύμιο Λιώλης, έσβησε σε ηλικία 83 ετών.
Θύμιος Λιώλης και Βόρειος Ήπειρος είναι δύο έννοιες άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους. Η Ιστορία έγραψε με ανεξίτηλα γράμματα το όνομα του ήρωα και οι μεταγενέστεροι θα αντλούν δύναμη από την ανδρεία του οπλαρχηγού των Βόρειο-Ηπειρωτό-Μακεδονικών βουνών και θα υμνούν εσαεί τα κατορθώματα του απαράμιλλου αγωνιστή της Χριστιανοσύνης και του Ελληνισμού.
Στις 23 Ιουλίου 2019 άγνωστοι ανατίναξαν με χρήση εκρηκτικού μηχανισμού το μνημείο του ομογενή αγωνιστή Θύμιου Λώλη, στο ελληνικό μειονοτικό χωριό Κρανιά του Δήμου Φοινικαίων, κοντά στους Αγίους Σαράντα.
Είθε ο Καπετάν Θύμιος Λιώλης να αποτελεί λαμπρό παράδειγμα για τις επερχόμενες γενεές, για μελλοντικούς αγώνες μέχρις ότου ο διακαής πόθος των Ελλήνων για ελεύθερη Βόρειο Ήπειρο, γίνει πραγματικότητα.
Μέχρι τότε, στα βουνά και στα λαγκάδια του Νομού Αργυροκάστρου και ιδιαίτερα της Επαρχίας Δελβίνου, θα ηχεί το θρυλικό τραγούδι:
«Μέσ’ της Δρόβιανης τη ράχη Θύμιο Λιώλης κάνει μάχη».
Αιωνία σου η μνήμη, αθάνατε Καπετάνιε.