Από τις 28 Οκτωβρίου έως τις 2 Νοεμβρίου 1940, εκτυλίχθηκαν τα πρώτα επεισόδια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, που ξεκίνησε μετά την ιταλική επίθεση εναντίον της Ελλάδας. Παρακάτω συνοψίζονται οι κύριες εξελίξεις και εχθροπραξίες αυτής της περιόδου:
28 Οκτωβρίου 1940 – Η έναρξη του πολέμου
- Τα ξημερώματα (ώρα 3:00 π.μ.) ο Ιταλός πρέσβης Εμανουέλε Γκράτσι επιδίδει στον πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά το τελεσίγραφο του Μουσολίνι, που απαιτούσε την ελεύθερη διέλευση των ιταλικών στρατευμάτων από την Ελλάδα.
- Ο Μεταξάς το απορρίπτει με το ιστορικό «Alors, c’est la guerre!» («Λοιπόν, έχουμε πόλεμο!»), γνωστό στη λαϊκή μνήμη ως το «Όχι».
- Στις 5:30 π.μ., οι ιταλικές δυνάμεις της 9ης Στρατιάς του στρατηγού Βισκόντι Πράσκα εισβάλλουν από την Αλβανία στην Ήπειρο.
29–30 Οκτωβρίου 1940 – Πρώτες μάχες και ελληνική άμυνα
- Οι Ιταλοί επιτίθενται κυρίως στην κατεύθυνση Ερσέκας – Καλπακίου – Ιωαννίνων, με στόχο τη γρήγορη κατάληψη της Ηπείρου.
- Η 8η Ελληνική Μεραρχία υπό τον υποστράτηγο Χαράλαμπο Κατσιμήτρο αντιστέκεται σθεναρά στην περιοχή του Καλπακίου (Ελαίας).
- Παρά την αριθμητική υπεροχή των Ιταλών, η ελληνική άμυνα συγκρατεί την επίθεση με επιτυχία.
- Ταυτόχρονα, η ελληνική επιστράτευση ολοκληρώνεται με εντυπωσιακή ταχύτητα.
31 Οκτωβρίου – 2 Νοεμβρίου 1940 – Σταθεροποίηση του μετώπου
- Οι Ιταλοί συνεχίζουν τις επιθέσεις τους χωρίς σημαντικά κέρδη.
- Η μάχη του Καλπακίου κορυφώνεται, με τις ελληνικές δυνάμεις να αποκρούουν όλες τις ιταλικές προσπάθειες διάσπασης.
- Η ελληνική αεροπορία και το ναυτικό αρχίζουν περιορισμένες επιχειρήσεις υποστήριξης.
- Στις 2 Νοεμβρίου, η ιταλική επίθεση έχει πλέον ανακοπεί. Οι Ιταλοί αναγκάζονται σε άμυνα, ενώ οι Έλληνες προετοιμάζονται για αντεπίθεση, που θα αρχίσει στις 14 Νοεμβρίου.
Από τις 2–8 Νοεμβρίου 1940 διεξήχθη η Μάχη της Ελαίας-Καλαμά η οποία αποτέλεσε μια από τις πιο σημαντικές ελληνικές νίκες κατά την αρχή του Ελληνοϊταλικού Πολέμου. Διεξήχθη στην Ήπειρο, κατά μήκος της γραμμής του ποταμού Καλαμά, και αποτέλεσε το πρώτο μεγάλο πλήγμα στην ιταλική επιθετικότητα, ανατρέποντας τα σχέδια του Μουσολίνι για γρήγορη κατάληψη της Ελλάδας.
Στρατηγική Σύνθεση και Διοίκηση
-
Ελληνικές Δυνάμεις: Η 8η Μεραρχία Πεζικού, υπό τον Υποστράτηγο Χαράλαμπο Κατσιμήτρο, υπερασπίστηκε τη γραμμή Καλαμά-Ελαίας με 15 τάγματα, 56 πυροβόλα και περιορισμένα αεροσκάφη.
-
Ιταλικές Δυνάμεις: Η XXV Στρατιά του Ιταλικού Στρατού, υπό τον Στρατηγό Κάρλο Ρόσι, περιλάμβανε τις 23η, 51η και 131η Μεραρχία, συνολικής δύναμης περίπου 42.000 ανδρών, 170 ελαφρών τανκς, 76 πυροβόλων και 400 αεροσκαφών.
Στρατιωτική Ανάλυση της Μάχης
Η ιταλική επίθεση ξεκίνησε στις 28 Οκτωβρίου 1940, με κύριο άξονα προέλασης τον τομέα της Ελαίας-Καλαμά. Παρά την αριθμητική υπεροχή τους, οι Ιταλοί αντιμετώπισαν σφοδρή αντίσταση από τις ελληνικές δυνάμεις, οι οποίες χρησιμοποίησαν αποτελεσματικά το ορεινό και δύσβατο έδαφος υπέρ τους. Η ελληνική άμυνα βασίστηκε σε καλά οργανωμένες θέσεις, χαρακώματα και οχυρωματικά έργα, ενώ η χρήση ναρκοπεδίων και η κακή ποιότητα του εδάφους δυσχέραναν την κίνηση των ιταλικών δυνάμεων.
Αν και οι Ιταλοί κατάφεραν να εξασφαλίσουν μια μικρή γέφυρα στον ποταμό Καλαμά στις 5 Νοεμβρίου, η γενική τους επίθεση απέτυχε. Η έλλειψη συντονισμού, η αποδιοργάνωση και οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες συνέβαλαν στην αποτυχία τους. Στις 8 Νοεμβρίου, η ιταλική επίθεση διακόπηκε οριστικά.
Αποτέλεσμα και Στρατηγική Σημασία
Η ελληνική νίκη στην Ελαία-Καλαμά, σε συνδυασμό με την αποτυχία της Μάχης της Πίνδου, ανέτρεψε τα σχέδια του Ιταλικού Στρατού και οδήγησε στην απομάκρυνση του Ιταλού διοικητή στην Αλβανία, Στρατηγού Σεμπαστιάνο Βισκόντι Πράσκα, στις 9 Νοεμβρίου 1940. Η ελληνική αντεπίθεση που ακολούθησε ώθησε τις ιταλικές δυνάμεις σε υποχώρηση εντός της Αλβανίας.
Η Μάχη της Ελαίας-Καλαμά υπήρξε το πρώτο σημαντικό πλήγμα στον Άξονα κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και ανέδειξε την αποφασιστικότητα και την ικανότητα του ελληνικού στρατού.
Δείτε το σχετικό ενημερωτικό βίντεο του Γενικού Επιτελείου Στρατού.