Άρθρο του Αντιστρατήγου (ε.α.) Αντώνη Βασιλείου*.
Η πρόσφατη εβδομάδα Αμερικανό-Ρώσο-Ουκρανικής διπλωματίας απέδωσε περιορισμένα αποτελέσματα. Στη σύνοδο κορυφής στην Αλάσκα, ο Πρόεδρος Τράμπ αντιμετώπισε τον Πούτιν, έναν αυταρχικό ηγέτη και κατηγορούμενο εγκληματία πολέμου, σαν ισότιμο συνομιλητή. Το βασικό του ζητούμενο, μια άμεση κατάπαυση πυρός, απορρίφθηκε. Ακόμα και ο πιο περιορισμένος στόχος του, μια συνάντηση Πούτιν–Ζελένσκι με αμερικανική παρουσία, επίσης απορρίφθηκε από τη Μόσχα. Αντίθετα, η σύνοδος στην Ουάσιγκτον, με τον Ζελένσκι και Ευρωπαίους ηγέτες, έφερε πιο χειροπιαστά αποτελέσματα, καθώς συζητήθηκαν συγκεκριμένες εγγυήσεις ασφαλείας για το Κίεβο.
Η βασική διαπίστωση είναι ότι ο Πούτιν θα τερματίσει τον πόλεμο μόνο αν αποκομίσει εδαφικά οφέλη, ενώ ο Ζελένσκι δεν θα αποδεχθεί παραχώρηση εδαφών χωρίς αξιόπιστη προστασία απέναντι σε μελλοντική ρωσική επίθεση. Το λάθος του Τράμπ είναι ότι επιχειρεί να συνδυάσει τις δύο διαπραγματεύσεις (εγγυήσεις ασφαλείας και εδαφικό ζήτημα) σε ένα τραπέζι. Η σωστή μεθοδολογία θα πρέπει να είναι: πρώτα κλείνουν οι συμφωνίες ασφαλείας Ουκρανίας–ΗΠΑ–Ευρώπης και έπειτα ανοίγει διάλογος Ζελένσκι–Πούτιν για γραμμές ελέγχου και de facto παραχωρήσεις.
Αυτό το διπλωματικό «δίδυμο βήμα» θα είναι δύσκολο. Η Ουκρανία πιθανόν να υποχρεωθεί να δεχθεί προσωρινή ρωσική κατοχή σε τμήματα του εδάφους της. Πολιτικά, αυτό είναι εκρηκτικό για τον Ζελένσκι και ενέχει ρίσκο ανατροπής του. Συνεπώς, αν δεν εξασφαλίσει εκ των προτέρων αξιόπιστες εγγυήσεις αποτροπής, δεν θα έχει πολιτική κάλυψη να προχωρήσει σε συμβιβασμό.
Το ΝΑΤΟ αποτελεί την πιο ισχυρή μορφή εγγύησης, όμως ο Τράμπ έχει ήδη αποκλείσει την ένταξη της Ουκρανίας. Άρα, η επόμενη καλύτερη λύση είναι ένα σχήμα «coalition of the willing», όπου ΗΠΑ και βασικές ευρωπαϊκές χώρες:
- θα ενισχύσουν μαζικά την ουκρανική άμυνα ώστε να καταστεί η καλύτερα εξοπλισμένη χερσαία δύναμη στην ήπειρο,
- θα δεσμευθούν ότι επίθεση κατά της Ουκρανίας ισοδυναμεί με επίθεση εναντίον όλων τους,
- θα σταθμεύσουν ευρωπαϊκές δυνάμεις εντός Ουκρανίας και θα προωθήσουν αμερικανικά αεροσκάφη και οπλικά συστήματα σε Πολωνία και Ρουμανία.
Κρίσιμο σημείο: η Ρωσία δεν πρέπει να συμμετέχει σε αυτές τις διαπραγματεύσεις. Το λάθος του 1994 (Μνημόνιο Βουδαπέστης) δεν πρέπει να επαναληφθεί. Η Μόσχα ζητά να είναι «εγγυήτρια» απέναντι στην ίδια της την επιθετικότητα και αυτό πρέπει να απορριφθεί χωρίς δεύτερη σκέψη.
Υπάρχουν ιστορικά παραδείγματα:
- Το 1949, η ίδρυση του ΝΑΤΟ έγινε χωρίς άδεια της Μόσχας.
- Το 1955, η Δυτική Γερμανία εντάχθηκε χωρίς τη συγκατάθεση Χρουστσόφ.
- Ούτε ο Κλίντον ούτε ο Μπους έδωσαν ποτέ βέτο στη Ρωσία για τη διεύρυνση της Συμμαχίας.
Μόνο αφού «κλειδώσουν» οι εγγυήσεις ασφαλείας μπορεί να προχωρήσει η διαπραγμάτευση συνόρων Ζελένσκι–Πούτιν. Αν γίνει το αντίθετο, ο Πούτιν θα έχει κίνητρο να ξαναρχίσει τις επιχειρήσεις για να τορπιλίσει τις συνομιλίες.
Συμπέρασμα επιχειρησιακού επιπέδου :
- Χρειάζονται δύο ξεχωριστές διαπραγματεύσεις.
- Η πρώτη αφορά άμεσα στρατιωτική ισχύ, εγγυήσεις αποτροπής και επιτόπια παρουσία δυνάμεων.
- Μόνο με αυτά δεδομένα μπορεί να συζητηθεί το ζήτημα εδαφικών γραμμών.
- Η σειρά των ενεργειών είναι κρίσιμη: πρώτα ασφάλεια, μετά εδάφη.
Η διπλωματική λύση παραμένει χαμηλής πιθανότητας, αλλά η μόνη ελπίδα να καταλήξει σε σταθερό αποτέλεσμα είναι να ακολουθηθεί μια μεθοδική, επιχειρησιακά ορθολογική διαδικασία.
Με πληροφορίες από : Foreign Affairs
* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος ΜΧ (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ.