Άρθρο του Αντιστρατήγου (ε.α.) Αντώνη Βασιλείου*.
Το ερώτημα αν βρισκόμαστε κοντά σε έναν τρίτο παγκόσμιο πόλεμο προκαλεί ανησυχία και είναι ιδιαίτερα επίκαιρο στη σύγχρονη εποχή, όπου οι γεωπολιτικές εντάσεις αυξάνονται σε πολλά σημεία του πλανήτη. Παρά τις δραματικές προβλέψεις που κατακλύζουν τα μέσα ενημέρωσης και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η απάντηση στο ερώτημα απαιτεί νηφαλιότητα, κατανόηση των παγκόσμιων ισορροπιών και εξέταση συγκεκριμένων παραμέτρων.
Οι εστίες έντασης:
- Ουκρανία και Ρωσία.
Η συνεχιζόμενη σύγκρουση στην Ουκρανία, που ξεκίνησε το 2022, παραμένει μια από τις σοβαρότερες γεωπολιτικές κρίσεις του 21ου αιώνα. Η εμπλοκή χωρών του ΝΑΤΟ με στρατιωτική βοήθεια εντείνει την ένταση, χωρίς όμως να έχει οδηγήσει (μέχρι στιγμής) σε άμεση στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και Δύσης.
- Κίνα και Ταϊβάν.
Η αυξανόμενη στρατιωτική δραστηριότητα της Κίνας στην περιοχή της Νότιας Σινικής Θάλασσας και η πίεση προς την Ταϊβάν έχουν θέσει σε συναγερμό τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους στην Ασία. Αν και υπάρχει ρητορική αντιπαράθεση, προς το παρόν επικρατεί διπλωματική συγκράτηση.
- Μέση Ανατολή και Ιράν.
Οι πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, με τη συνεχή ένταση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν και την αστάθεια σε χώρες όπως ο Λίβανος, η Συρία και η Υεμένη, δημιουργούν ένα επικίνδυνο σκηνικό, αλλά δεν αποτελούν από μόνες τους αφορμή για παγκόσμιο πόλεμο.
Οι ανασχετικοί μηχανισμοί:
Παρά την πολυπλοκότητα των κρίσεων, υπάρχουν ισχυροί λόγοι που καθιστούν έναν παγκόσμιο πόλεμο απίθανο, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον:
Η πυρηνική αποτροπή: Οι μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις του κόσμου κατέχουν πυρηνικά όπλα, και η αρχή της “αμοιβαίας εξασφαλισμένης καταστροφής” (Mutually Assured Destruction) λειτουργεί ακόμη ως ισχυρό αντικίνητρο για γενικευμένη σύγκρουση.
Η οικονομική διασύνδεση: Η παγκοσμιοποιημένη οικονομία καθιστά τις μεγάλες συγκρούσεις οικονομικά αυτοκαταστροφικές για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη.
Η διπλωματική πίεση και οι διεθνείς θεσμοί: ΟΗΕ, G20, και άλλοι οργανισμοί διατηρούν διαύλους επικοινωνίας που αποτρέπουν την ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Ο ψυχολογικός πόλεμος και η παραπληροφόρηση.
Ο φόβος ενός παγκόσμιου πολέμου ενισχύεται συχνά από την παραπληροφόρηση, τη συνωμοσιολογία και τη χρήση των κοινωνικών δικτύων για τη διάδοση φημών. Η αίσθηση ότι «κάτι μεγάλο έρχεται» γίνεται εργαλείο χειραγώγησης της κοινής γνώμης, με συχνό στόχο την πολιτική ή εμπορική εκμετάλλευση.
Συμπέρασμα
Δεν είμαστε ακόμη στα πρόθυρα ενός παγκόσμιου πολέμου, αλλά βρισκόμαστε σε μια εποχή πολλαπλών περιφερειακών κρίσεων που έχουν τη δυναμική να κλιμακωθούν αν δεν διαχειριστούν σωστά. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος ίσως δεν είναι μια καθολική σύγκρουση όπως οι Παγκόσμιοι Πόλεμοι του 20ού αιώνα, αλλά η σταδιακή αποσύνθεση των διεθνών σχέσεων, η στρατιωτικοποίηση της πολιτικής και η διάβρωση της διπλωματίας.
Η πρόληψη εξαρτάται από τη συλλογική μας εγρήγορση, πολιτών, ηγετών και διεθνών θεσμών, για να διατηρηθεί ο κόσμος σε μια λεπτή, αλλά κρίσιμη ισορροπία.
* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος ΜΧ (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ.