Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.
Η ισλαμική κυβέρνηση του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μέσω του θρησκευτικού της σκέλους έχει θέσει στόχο να προσεγγίσει σχεδόν 12 εκατομμύρια ανθρώπους στο εξωτερικό, ως μέρος των επιχειρήσεων επιρροής, χρησιμοποιώντας τζαμιά υπό τον έλεγχο της Τουρκίας στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική για να επεκτείνει την ιδεολογική και πολιτική της εμβέλεια.
Ο στόχος περιγράφηκε στο στρατηγικό σχέδιο της Διεύθυνσης Θρησκευτικών Υποθέσεων (Diyanet) για το 2024 έως το 2028, το οποίο περιλαμβάνει συγκεκριμένα όρια στόχων, συνιστώμενες τακτικές και προτεινόμενες λύσεις για την αντιμετώπιση των εντοπισμένων ελλείψεων.
Σύμφωνα με πληροφορίες από αναλυτές, το Diyanet είχε φτάσει τα 1,9 εκατομμύρια άτομα μέχρι το τέλος της προηγούμενης στρατηγικής περιόδου (2020–2024) και στοχεύει να επεκτείνει αυτόν τον αριθμό σε 11,9 εκατομμύρια μέχρι το τέλος του 2028.
Η κύρια πλατφόρμα για αυτές τις δραστηριότητες προβολής είναι τα τζαμιά, αν και ειδικοί χώροι που προσφέρουν θρησκευτικά μαθήματα έχουν επίσης χρησιμοποιηθεί από την τουρκική κυβέρνηση. Αυτές οι πλατφόρμες λειτουργούν από Τούρκους ιμάμηδες που αναπτύσσονται στο εξωτερικό από την Diyanet και χρηματοδοτούνται από χρήματα των Τούρκων φορολογουμένων.
Οι ξένες επιχειρήσεις της Diyanet επιβλέπονται σε τοπικό επίπεδο από θρησκευτικούς ακόλουθους και συμβούλους που έχουν τοποθετηθεί σε τουρκικές πρεσβείες που απολαμβάνουν διπλωματικής ασυλίας ενώ υπηρετούν στο εξωτερικό. Αυτοί οι αξιωματούχοι αναφέρονται απευθείας στη Γενική Διεύθυνση Εξωτερικών Υποθέσεων (Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü), ένα από τα τρία κύρια υποκαταστήματα της Diyanet, που λειτουργεί υπό την άμεση επίβλεψη του προέδρου του ιδρύματος.
Φέτος, το γραφείο του Προέδρου Ερντογάν έδωσε εντολή στη Diyanet να συνεργαστεί με μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) που ιδρύθηκαν από την Τουρκία στο εξωτερικό ως μέρος ενός ολοκληρωμένου σχεδίου για την ενίσχυση της ικανότητάς τους. Ο στόχος είναι να χρησιμοποιηθούν θρησκευτικά κίνητρα για να οδηγήσουν αυτές τις ΜΚΟ προς την προώθηση των πολιτικών στόχων της κυβέρνησης Ερντογάν σε ξένες χώρες.
Το προεδρικό γραφείο ζήτησε επίσης από την Diyanet να προσλάβει περισσότερο εξειδικευμένο προσωπικό για τις ξένες αποστολές της Τουρκίας, να ενισχύσει τις διοικητικές και τεχνικές ικανότητές τους και να διαθέσει πρόσθετους οικονομικούς πόρους σε οργανισμούς που ασχολούνται με αυτό που αποκαλεί «πολιτιστική διπλωματία».
Από τις αρχές του τρέχοντος έτους, η Diyanet ανέφερε ότι έχει προσωπικό 586 υπαλλήλων που υπηρετεί στο εξωτερικό, συμπεριλαμβανομένων συμβούλων πρεσβειών και ακόλουθους, με τους περισσότερους να απασχολούνται με σύμβαση. Ωστόσο, η εσωτερική έκθεση του υπουργείου Εξωτερικών για το 2024 αναφέρει συνολική δύναμη 1.497 ατόμων, συμπεριλαμβανομένων ιμάμηδων που έχουν διοριστεί να εργάζονται σε τζαμιά και άλλα θρησκευτικά ιδρύματα στον τομέα.
Η διαφορά στους αριθμούς προκύπτει από το προσωπικό που έχει διοριστεί για προσωρινή, βραχυπρόθεσμη απασχόληση καθώς και από ένα κρυφό πρόγραμμα που λειτουργεί η τουρκική υπηρεσία πληροφοριών (Milli İstihbarat Teşkilatı, MIT), η οποία απασχολεί θρησκευτικούς εργάτες ως κάλυμμα για την ανάπτυξη πρακτόρων της σε ξένες χώρες.
Δεδομένου ότι οι Τούρκοι ιμάμηδες μπορούν εύκολα να δραστηριοποιηθούν εντός κοινοτήτων μεταναστών και να έχουν άμεση πρόσβαση σε τοπικούς οργανισμούς και δήμους, αυτή η κατάσταση αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες όχι μόνο να συλλέξουν πληροφορίες αλλά και να εντοπίσουν πιθανούς νεοσύλλεκτους μέσα σε αυτές τις κοινότητες.
Οι πληροφορίες που συγκεντρώνονται επιτρέπουν στις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες να εντοπίσουν τρωτά σημεία εντός των τοπικών κοινοτήτων που μπορούν να αξιοποιηθούν για να επηρεάσουν την εθνική πολιτική υπέρ της τουρκικής κυβέρνησης. Επιπλέον, δημιουργεί ένα δίκτυο συνδέσεων που μπορεί να κινητοποιηθεί όταν είναι απαραίτητο για να ξεκινήσει διαμαρτυρίες και συγκεντρώσεις σε ξένες χώρες.
Η εντολή της Γενικής Διεύθυνσης Εξωτερικών Υποθέσεων της Diyanet τονίζει ρητά τη σημασία του συντονισμού των δραστηριοτήτων της με άλλες τουρκικές κυβερνητικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών πληροφοριών, για την επιλογή, την εκπαίδευση και την προετοιμασία του προσωπικού που ορίζεται να υπηρετήσει στο εξωτερικό.
Σε μια γενική και ευρεία εντολή, η εγκύκλιος που καθορίζει την εντολή της διεύθυνσης δηλώνει ότι «απαιτείται να εκπληρώσει οποιαδήποτε αποστολή της ανατεθεί», η οποία μπορεί να περιλαμβάνει κατασκοπεία σε ξένο έδαφος για λογαριασμό της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών.
Την τελευταία δεκαετία, η κυβέρνηση Ερντογάν έχει εντείνει σημαντικά τις κατασκοπευτικές της επιχειρήσεις στο εξωτερικό, με πολλές κυβερνητικές υπηρεσίες να στρατολογούν ενεργά πράκτορες, περιουσιακά στοιχεία και πληροφοριοδότες, από πολίτες διπλής υπηκοότητας έως ξένους υπηκόους, για τη συλλογή πληροφοριών.
Τα τελευταία χρόνια Τούρκοι ιμάμηδες και τζαμιά στην Ευρώπη έχουν τεθεί υπό έρευνα για κατασκοπευτικές επιχειρήσεις με στόχο επικριτές και αντιπάλους της κυβέρνησης Ερντογάν. Πολλές χώρες της Δυτικής Ευρώπης, ιδιαίτερα η Γερμανία, η Γαλλία και η Αυστρία, έχουν εφαρμόσει μέτρα για τον περιορισμό της ξένης παρέμβασης από την Τουρκία μέσω του Diyanet και των τουρκικών τζαμιών.
Για την αντιμετώπιση των εμποδίων σε ξένες χώρες, το στρατηγικό σχέδιο συνιστά στην Τουρκία να υπογράψει πρωτόκολλα συνεργασίας με τις χώρες υποδοχής για την καλύτερη προστασία των ιμάμηδων από τον έλεγχο. Τα προτεινόμενα μέτρα για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι Τούρκοι ιμάμηδες περιλαμβάνουν την έναρξη εκστρατειών με το πρόσχημα της θρησκευτικής ελευθερίας, τη συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων για τη συγκέντρωση συμμάχων και τη συνέχιση διπλωματικών προσπαθειών.
Το σχέδιο προτρέπει επίσης τη στρατολόγηση Τούρκων που είναι ήδη πολίτες αυτών των χωρών και συνιστά την εκπαίδευσή τους στην Τουρκία πριν διοριστούν ως ιμάμηδες. Για την υποστήριξη αυτής της πρωτοβουλίας, η Diyanet έχει διαθέσει 600 εκατομμύρια τουρκικές λίρες για το πρόγραμμα. Πάνω από χίλιοι μαθητές από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική έχουν εκπαιδευτεί στην Τουρκία, με πολλούς να έχουν ήδη αναλάβει θέσεις στο Diyanet.
Η Diyanet διαθέτει τόσο το ανθρώπινο δυναμικό όσο και τους οικονομικούς πόρους για να εκπληρώσει τη φιλόδοξη ατζέντα της κυβέρνησης Ερντογάν. Από φέτος, έχει στη μισθοδοσία της 140.185 άτομα, κυρίως άνδρες, μη συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προσλαμβάνονται σε θέσεις εισαγωγικού επιπέδου. Ο οργανισμός εποπτεύει περίπου 90.000 τζαμιά και έχει προϋπολογισμό για το 2024 που ανέρχεται σε 91,8 δισεκατομμύρια τουρκικές λίρες, αντικατοπτρίζοντας μια εκπληκτική αύξηση 151 % σε σύγκριση με τον προϋπολογισμό του προηγούμενου έτους των 36,5 δισεκατομμυρίων λιρών.
Η νέα πρόταση προϋπολογισμού για το 2025, που υπέβαλε η κυβέρνηση Ερντογάν τον Σεπτέμβριο, σημειώνει περαιτέρω αύξηση στα 130,1 δισεκατομμύρια τουρκικές λίρες.
Αλλοίμονο στις χώρες που δεν λαμβάνουν σοβαρά υπόψιν τις ύπουλες ενέργειες της Τουρκίας και του Ερντογάν.
Με πληροφορίες από nordicmonitor.com
* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος ΜΧ (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ.