Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.
Η πολύμηνη προετοιμασία της Ουκρανίας για την επόμενη αντεπίθεσή της για να προσπαθήσει να ανακτήσει τα κατεχόμενα εδάφη επέτρεψε στη Ρωσία να οχυρώσει τις θέσεις της κατά μήκος της μετώπου μήκους σχεδόν 1.000 χιλιομέτρων.
Δορυφορικές εικόνες που αναλύθηκαν από στρατιωτικούς εμπειρογνώμονες αποκάλυψαν ένα πολυεπίπεδο ρωσικό δίκτυο αντιαρματικών τάφρων, λαβύρινθους χαρακωμάτων, τσιμεντένια οδοφράγματα «δόντια του δράκου», χαλύβδινα εμπόδια «ακανθόχοιροι», κονσερτίνες από σύρμα ξυραφιού και ναρκοπέδια.
Οι ρωσικές δυνάμεις φαίνεται πραγματικά να το συνειδητοποιούν ότι πολλά από τα εδάφη που έχουν υπό τον έλεγχο τους, θα ήταν δύσκολο να τα υπερασπιστούν χωρίς οργανωμένη οχύρωση.
Προετοιμάζοντας την επικείμενη αντεπίθεση της Ουκρανίας, η Ρωσία έχει περάσει μήνες οχυρώνοντας σημαντικά τη γραμμή του μετώπου μήκους σχεδόν 1.000 χιλιομέτρων στα περίπου 100.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα της ουκρανικής επικράτειας που καταλάβει επί του παρόντος.
Η πιο ισχυρά οχυρωμένη περιοχή της πρώτης γραμμής της Ρωσίας βρίσκεται στη νότια επαρχία Zaporizhzhia, όπου η Ουκρανία αναμένεται να προσπαθήσει να διαπεράσει και να κόψει τη «χερσαία γέφυρα» που συνδέει το ρωσικό έδαφος με την κατεχόμενη Κριμαία.
Εκεί, οι ρωσικές δυνάμεις έχουν δημιουργήσει μια πολυεπίπεδη άμυνα που αποτελείται από αντιαρματικές τάφρους, ζιγκ-ζαγκ χαρακώματα, τσιμεντένια οδοφράγματα «δόντια δράκου», χαλύβδινα εμπόδια «ακανθόχοιροι», κονσερτίνες ξυραφιού και ναρκοπέδια.
Η Ρωσία έχει δώσει ιδιαίτερη προσοχή στο αεροδρόμιο Μπερντιάνσκ κοντά στην Αζοφική Θάλασσα. Το αεροδρόμιο είναι γνωστό ότι είναι κόμβος για ρωσικά στρατιωτικά αεροσκάφη.
Τα βόρεια σύνορα της Κριμαίας, τα οποία η Ρωσία έχει καταλάβει από το 2014, έχουν επίσης οχυρωθεί σε μεγάλο βαθμό με συνδυασμό χαρακωμάτων και αντιαρματικές τάφρους.
Τα βόρεια σύνορα της Κριμαίας έχουν επίσης οχυρωθεί σε μεγάλο βαθμό. Οι άμυνες εκτείνονται από το Armyansk στα βόρεια έως το Dzhankoi στα βορειοδυτικά. Και οι δύο είναι κρίσιμοι κόμβοι μεταφορών και πύλες εισόδου στη χερσόνησο. Το Dzhankoi φιλοξενεί επίσης ένα ρωσικό στρατιωτικό αεροδρόμιο.
Οι πόλεις Tokmak, Polohy, Bilmak και Ocheretuvate, που βρίσκονται σε σημαντικούς οδικούς κόμβους, έχουν περικυκλωθεί πλήρως από αμυντικά έργα.
Η Ρωσία κατασκεύασε στρώματα από «οδόντες δράκοντος», χαρακώματα και άλλα εμπόδια σε μια εκτεταμένη περιοχή κατεχόμενων εδαφών κοντά στις ανατολικές πόλεις Σεβεροντόνετσκ, Λοσιχάνσκ και Ποπάσνα, αφού τις κατέλαβε τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2022. Μια ουκρανική εισχώρηση εκεί θα αντιμετώπιζε σημαντικές δυσκολίες.
Η Ρωσία δημιούργησε επίσης μια ισχυρή αμυντική γραμμή κατά μήκος των συνόρων της ανατολικής επαρχίας Λουχάνσκ στα βόρεια, όπου πιστεύεται ότι οι ουκρανικές δυνάμεις θέλουν να διαρρήξουν κάπου γύρω από την πόλη Kupyansk.
Στρατιωτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι αυτές οι οχυρώσεις δεν θα ήταν αρκετές για να σταματήσουν τα ουκρανικά στρατεύματα από την προέλαση, αλλά είναι πιθανό να επιβραδύνουν την επίθεση.
Το διακύβευμα για την Ουκρανία είναι υψηλό. Μια επιτυχημένη επιχείρηση θα μπορούσε να της δώσει σημαντική ώθηση καθώς προσπαθεί να εκδιώξει τα ρωσικά στρατεύματα, να πείσει τους δυτικούς εταίρους να συνεχίσουν τη στρατιωτική τους υποστήριξη και να δώσει στο Κίεβο μόχλευση σε οποιεσδήποτε μελλοντικές διαπραγματεύσεις με τη Μόσχα. Θα βοηθούσε επίσης να διατηρηθεί το ηθικό υψηλό στον κουρασμένο πληθυσμό της Ουκρανίας, ο οποίος έχει υπομείνει τη φρίκη της ευρείας κλίμακας εισβολής της Ρωσίας για 15 μήνες.
Υπάρχουν επίσης πολλά που διακυβεύονται για τη Ρωσία. Εάν η Ουκρανία μπορέσει να ανακτήσει τον έλεγχο των επαρχιών Ντόνετσκ, Λουχάνσκ, Χερσώνα και Ζαπορίζια, τις οποίες ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν ισχυρίστηκε ότι προσάρτησε τον περασμένο Σεπτέμβριο, ή της χερσονήσου της Κριμαίας, την οποία κατέλαβε το Κρεμλίνο τον Μάρτιο του 2014, θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικό πλήγμα σε έναν στρατό που ήδη δείχνει σημάδια εξάντλησης και εσωτερικών αντιδράσεων.
Τα πρώτα σημάδια της αντεπίθεσης της Ουκρανίας μπορούν ήδη να φανούν σε αυτό που οι στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες αναφέρουν ως «επιχειρήσεις διαμόρφωσης», κοινές τακτικές που χρησιμοποιούνται πριν από μια επίθεση μεγάλης κλίμακας. Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, οι δυνάμεις της Ουκρανίας πραγματοποίησαν πυραυλικές επιθέσεις και δολιοφθορές σε κέντρα διοίκησης και ελέγχου, αποθήκες όπλων και συστήματα πυροβολικού.
Οι επιθέσεις και οι εκρήξεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη που στοχεύουν στρατιωτικές εγκαταστάσεις στη Ρωσία, ακόμη και το ίδιο το Κρεμλίνο, υποδηλώνουν επίσης εμπλοκή της Ουκρανίας, σύμφωνα με αναλυτές, παρά τις αρνήσεις του Κιέβου. Προτού η Μόσχα ισχυριστεί ότι κατέλαβε την ανατολική πόλη Bakhmut το περασμένο Σαββατοκύριακο, τα ουκρανικά στρατεύματα είχαν επιτεθεί στις ρωσικές δυνάμεις στα βόρεια και νότια πλευρά τους, ανακαταλαμβάνοντας μερικά τετραγωνικά χιλιόμετρα εδάφους, τα πρώτα τους κέρδη στην περιοχή εδώ και μήνες.
Ωστόσο, δεν έχουμε δει ακόμη μια σημαντική ώθηση κατά μήκος των γραμμών της ουκρανικής αντεπίθεσης το περασμένο φθινόπωρο, όταν οι δυνάμεις του Κιέβου σάρωσαν τη βορειοανατολική περιοχή του Χαρκόβου και ανακατέλαβαν τη νότια πόλη Χερσώνα.
Η διάρρηξη των πολυεπίπεδων αμυντικών γραμμών της Ρωσίας χωρίς σοβαρές απώλειες θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Η επιτυχία θα απαιτούσε τον συγχρονισμό διαφορετικών μονάδων που αναπτύσσουν τεθωρακισμένα οχήματα, πυροβολικό, εκκαθάριση ναρκοπεδίων και αεράμυνα.
Από μόνα τους, τα εμπόδια δεν σταματούν τις επιτιθέμενες δυνάμεις. Θα είναι αποτελεσματικά μόνο εάν επανδρωθούν σωστά και υποστηρίζονται με πυρά πυροβολικού, αεροπορίας και ελιγμούς εφεδρειών και αν δεν έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε για να διοχετεύουν τα επιτιθέμενα ουκρανικά στρατεύματα προς περιοχές όπου θα δέχονταν έντονο πυρ.
Επίσης θα πρέπει να υπάρχουν πολλαπλές γραμμές αμύνης, ώστε ακόμα κι αν η Ουκρανία περάσει με επιτυχία την πρώτη, τότε η Ρωσία θα πρέπει να έχει αρκετό χρόνο για να επανδρώσει μια δεύτερη ή τρίτη.
Ο νότος είναι πιθανό να είναι το κύριο επίκεντρο των ουκρανικών δυνάμεων, κάτι που δεν παραβλέπεται από τη Μόσχα, καθώς ο Ουκρανός πρόεδρος Volodymyr Zelenskyy και οι στρατιωτικοί ηγέτες του έχουν κρατήσει τα επιχειρησιακά σχέδια αυστηρά φυλαγμένο μυστικό.
Από τον περασμένο Νοέμβριο οι ρωσικές δυνάμεις ενίσχυσαν τα οχυρωματικά έργα, ιδιαίτερα στη νότια Ουκρανία. Η τοπογραφία εκεί είναι πολύ πιο επίπεδη και υπάρχουν ανοιχτά πεδία και για αυτό δόθηκε προτεραιότητα από τις ρωσικές δυνάμεις να διασφαλίσουν ότι θα υπάρξουν ισχυρές αμυντικές γραμμές.
Δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι το πιο οχυρωμένο τμήμα της πρώτης γραμμής της Ρωσίας βρίσκεται στη νότια επαρχία Zaporizhzhia, όπου η Ουκρανία αναμένεται να προσπαθήσει να διαπεράσει και να κόψει τον χερσαίο διάδρομο, που συνδέει το ρωσικό έδαφος με την κατεχόμενη Κριμαία. Η σύνδεση είναι ζωτικής σημασίας για τη ρωσική στρατιωτική επιμελητεία.
Η Ρωσία έχει κατασκευάσει έναν λαβύρινθο από αντιαρματικές τάφρους, χαρακώματα, τσιμεντένια και χαλύβδινα εμπόδια, συρματοπλέγματα και ναρκοπέδια στην περιοχή.
Το αεροδρόμιο Berdyansk κοντά στην Αζοφική Θάλασσα, κόμβος για ρωσικά στρατιωτικά αεροσκάφη, έχει περικυκλωθεί από βαθιά χαρακώματα και τρεις σειρές από τσιμεντένια «δόντια δράκου».
Η Μελιτόπολη και το Μπερντιάνσκ ήταν «προφανείς» τοποθεσίες για τις ρωσικές οχυρώσεις. Εάν η Ουκρανία καταλάμβανε ένα από τα δύο, θα κέρδιζε σημαντικό έδαφος και θα επέτρεπε στις δυνάμεις της να πραγματοποιήσουν περαιτέρω επιθετικές ενέργειες πιο αποτελεσματικά.
Οι Ουκρανοί στρατιώτες ξεκουράζονται σε ένα όρυγμα κοντά στο Bakhmut, στις βόρειες και νότιες πλευρές του οποίου πρόσφατα σημείωσαν περιορισμένα κέρδη.
Η Ουκρανία είναι πιθανό να χρησιμοποιήσει το μέγεθος του πεδίου μάχης για να προσπαθήσει να αιφνιδιάσει τον εχθρό της. Παρά την εκτεταμένη άμυνα της Ρωσίας, το μεγάλο μήκος της πρώτης γραμμής σημαίνει ότι οι δυνάμεις του Κρεμλίνου θα είναι διάσπαρτες σε όλο το μήκος σχεδόν. Το μήκος της πρώτης γραμμής λειτουργεί προς όφελός της Ουκρανίας. Τα ρωσικά στρατεύματα είναι διασκορπισμένα γύρω από αυτήν την πρώτη γραμμή και θα οι Ουκρανοί θα είναι σε θέση να βρίσκουν περιοχές όπου δεν τους περιμένουν.
Η απόδοση της Ρωσίας θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένου του εάν η πρώτη γραμμή της στελεχώνεται από εξαντλημένο ή κακοποιημένο και ανεπαρκώς εκπαιδευμένο προσωπικό. Το ηθικό των Ρώσων στρατιωτών είναι μεταβλητό, από κουρασμένους έως και ανεκπαίδευτους στρατιώτες.
Τέλος ένας σοβαρός παράγοντας είναι το αν η Ρωσία είχε εξαντλήσει τα πυρομαχικά της προσπαθώντας να καταλάβει το Bakhmut, τη μεγαλύτερη και πιο αιματηρή εν εξελίξη μάχη και αν οι νεοκινητοποιημένες δυνάμεις της θα είναι έτοιμες για τον επερχόμενο αγώνα, καθόσον δεν θα έχουν απαραίτητα τόσο μεγάλη εμπειρία μάχης και πολλοί από αυτούς απλώς επανδρώνουν τα χαρακώματα.
Θα μείνουν στον αγώνα ή θα εφαρμόσουν το «ο σώζων εαυτόν σωθήτω»;;
* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος ΜΧ (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ. (antoniosvasileiou.gr)