Παραθέτω τις παρατηρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Έκθεση 2026 για την Τουρκία, που αφορούν στις σχέσεις της με την Κύπρο και την Ελλάδα, σε μετάφραση Αντώνη Βασιλείου.
ΕΥΝΟΪΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ
Κύπρος
Η Τουρκία εξακολούθησε να αρνείται να αναγνωρίσει και να συνεργαστεί με την Κυπριακή Δημοκρατία, μεταξύ άλλων σε θέματα που σχετίζονται με την ασφάλεια, και να ασκεί βέτο στην αίτησή της για ένταξη ή προεδρία σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς. Παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Επιτροπής, η Τουρκία δεν έχει ακόμη εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της όπως αυτές περιγράφονται στη Δήλωση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών μελών της της 21ης Σεπτεμβρίου 2005 και στα Συμπεράσματα του Συμβουλίου, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του Δεκεμβρίου 2006 και του Δεκεμβρίου 2015.
Η Τουρκία δεν εκπλήρωσε επίσης την υποχρέωσή της να διασφαλίσει την πλήρη και χωρίς διακρίσεις εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμφωνίας Σύνδεσης και δεν αφαίρεσε όλα τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, συμπεριλαμβανομένων των περιορισμών στις απευθείας μεταφορικές συνδέσεις με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Κατά την περίοδο αναφοράς, η Τουρκία δεν πραγματοποίησε καμία μη εξουσιοδοτημένη γεώτρηση στην Ανατολική Μεσόγειο. Τον Ιούλιο του 2026, η Τουρκία υπέγραψε με το λεγόμενο, διεθνώς μη αναγνωρισμένο «Τουρκικό Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» («ΤΔΒΚ») Μνημόνιο Συνεργασίας για την ανάπτυξη υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου, χωρίς την άδεια και τη συγκατάθεση της Κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Εξακολουθεί επίσης να επιμένει στα σχέδιά της για ηλεκτρική διασύνδεση με τη λεγόμενη, διεθνώς μη αναγνωρισμένη, «ΤΔΒΚ» σε περιοχές όπου η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί πραγματικό έλεγχο.
Τον Νοέμβριο του 2025, μετά την έκτη ετήσια επανεξέταση του πλαισίου περιοριστικών μέτρων ως απάντηση στις μη εξουσιοδοτημένες γεωτρητικές δραστηριότητες της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο, το Συμβούλιο παράτεινε την ισχύ της απόφασης (ΚΕΠΠΑ) 2019/1894 του Συμβουλίου έως τις 30 Νοεμβρίου 2026, με κενό παράρτημα.
Οι στρατιωτικές ασκήσεις της Τουρκίας στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου συνεχίστηκαν. Συνεχίστηκαν επίσης οι πτήσεις τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στην περιοχή πληροφοριών πτήσεων και στον εθνικό εναέριο χώρο της Κύπρου. Η Τουρκία αναβάθμισε περαιτέρω τη στρατιωτική της βάση drones στο Λεύκονοικο και τη ναυτική της βάση στο Μπογάζι, σε περιοχές όπου η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί πραγματικό έλεγχο. Η Τουρκία αύξησε επίσης προσωρινά τη στρατιωτική της παρουσία, μεταξύ άλλων με την ανάπτυξη μαχητικών αεροσκαφών F-16 και συστημάτων αεράμυνας, στο πλαίσιο του πολέμου στο Ιράν. Συνέχισαν να καταγγέλλονται παρενοχλήσεις κυπριακών αλιευτικών σκαφών και παράνομες, αδήλωτες και ανεξέλεγκτες (ΠΑΑ) αλιευτικές δραστηριότητες από την Τουρκία.
Η Τουρκία επέκρινε και πάλι την απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (ΣΑ ΟΗΕ) να ανανεώσει για ένα έτος, έως τις 31 Ιανουαρίου 2027, την εντολή της Ειρηνευτικής Δύναμης του ΟΗΕ στην Κύπρο (UNFICYP), χωρίς τη συναίνεση της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Οι περιορισμοί στην ελευθερία κινήσεων της UNFICYP, η εντολή της οποίας εκτείνεται σε ολόκληρο το νησί της Κύπρου, μπορούν να δημιουργήσουν κινδύνους για την ασφάλεια του προσωπικού του ΟΗΕ.
Παρά τις διεθνείς καταδίκες και το απαράδεκτο του εποικισμού οποιουδήποτε τμήματος των Βαρωσίων από πρόσωπα πλην των κατοίκων τους, όπως προβλέπεται στο ψήφισμα 550 (1984) του ΣΑ ΟΗΕ, η Τουρκία δεν ανέστρεψε τις ενέργειές της για το άνοιγμα ολόκληρης της περιφραγμένης περιοχής των Βαρωσίων, εδραιώνοντας περαιτέρω τη τετελεσμένη κατάσταση στο έδαφος. Οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν το 2022 στην UNFICYP εντός της περιφραγμένης περιοχής των Βαρωσίων παρέμειναν, κατά παράβαση του ψηφίσματος 789 (1992) του ΣΑ ΟΗΕ.
Η Τουρκία συνέχισε να ζητά την αναγνώριση της «κυριαρχικής ισότητας και του διεθνούς καθεστώτος του τουρκοκυπριακού λαού» και την αναγνώριση και τη δημιουργία πολιτικών, διπλωματικών και οικονομικών σχέσεων με τη λεγόμενη, διεθνώς μη αναγνωρισμένη «ΤΔΒΚ». Η τελευταία συμμετέχει ως παρατηρητής στον Οργανισμό των Τουρκικών Κρατών από το 2022. Η ΕΕ αναγνωρίζει μόνο την Κυπριακή Δημοκρατία ως υποκείμενο του διεθνούς δικαίου, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του ΣΑ ΟΗΕ.
Η ΕΕ παραμένει πλήρως προσηλωμένη σε μια συνολική διευθέτηση του Κυπριακού ζητήματος στο πλαίσιο του ΟΗΕ, σύμφωνα με όλα τα σχετικά ψηφίσματα του ΣΑ ΟΗΕ και σύμφωνα με τις αρχές στις οποίες βασίζεται η ΕΕ και το κοινοτικό της κεκτημένο. Η ΕΕ έχει εκφράσει, πιο πρόσφατα στα Συμπεράσματα του Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2024, την προθυμία της να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη στήριξη όλων των σταδίων της διαδικασίας υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, με όλα τα πρόσφορα μέσα που έχει στη διάθεσή της. Η ΕΕ στηρίζει πλήρως τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ και του Προσωπικού του Απεσταλμένου για την Κύπρο. Η ΕΕ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην επανέναρξη και την πρόοδο των συνομιλιών για το Κυπριακό ως προς την περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας ΕΕ–Τουρκίας. Στις 13 Ιουλίου 2026, η Επιτροπή όρισε τον εκτελεστικό αντιπρόεδρο Raffaele Fitto ως Ειδικό Εκπρόσωπο της Επιτροπής για την Κύπρο. Θα στηρίξει τις προσπάθειες επανένωσης υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και θα διευκολύνει την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για διευθέτηση του Κυπριακού. Όπως τονίζεται στο Διαπραγματευτικό Πλαίσιο και στις δηλώσεις του Συμβουλίου, αναμένεται από την Τουρκία να στηρίξει ενεργά τις διαπραγματεύσεις για μια δίκαιη, συνολική και βιώσιμη διευθέτηση του Κυπριακού ζητήματος στο πλαίσιο του ΟΗΕ, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του ΣΑ ΟΗΕ και τις αρχές στις οποίες βασίζεται η ΕΕ και το κοινοτικό κεκτημένο.
Είναι σημαντικό η Τουρκία να επιβεβαιώσει εκ νέου τη δέσμευσή της στις συνομιλίες διευθέτησης του Κυπριακού υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του ΣΑ ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένων των εξωτερικών τους πτυχών. Δεν πρέπει να αναληφθούν μονομερείς ενέργειες που θα μπορούσαν να αυξήσουν τις εντάσεις στο νησί και να εμποδίσουν την επανέναρξη των συνομιλιών.
Όσον αφορά τα Βαρώσια, η Τουρκία οφείλει να ανακαλέσει αμέσως τις μονομερείς ενέργειες που ανακοινώθηκαν στις 20 Ιουλίου 2021 και όλα τα μέτρα που έχουν ληφθεί από τον Οκτώβριο του 2020 και τα οποία αντίκεινται στα σχετικά ψηφίσματα του ΣΑ ΟΗΕ. Η ΕΕ τονίζει τη σημασία του καθεστώτος των Βαρωσίων και ζητά πλήρη σεβασμό των ψηφισμάτων του ΣΑ ΟΗΕ (ιδίως των ψηφισμάτων 550, 789 και 1251).
Ειρηνική επίλυση συνοριακών διαφορών
Η επανασύνδεση μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας συνεχίστηκε. Τον Οκτώβριο του 2025, οι δύο υπουργοί Εξωτερικών συναντήθηκαν στο περιθώριο της Υπουργικής Συνάντησης για τη Διαπεριφερειακή Ασφάλεια και Συνδεσιμότητα στο Λουξεμβούργο. Ο τελευταίος γύρος πολιτικού διαλόγου σε επίπεδο υφυπουργών Εξωτερικών διεξήχθη στην Αθήνα στις 20 Ιανουαρίου 2026. Τον Φεβρουάριο του 2026, οι πρόεδροι της Ελλάδας και της Τουρκίας συμπροέδρευσαν στο 6ο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας, με στόχο την αύξηση του εμπορίου και της συνεργασίας.
Με βάση τη Διακήρυξη των Αθηνών για τις φιλικές σχέσεις και την καλή γειτονία του Δεκεμβρίου 2023, τουρκικές και ελληνικές αντιπροσωπείες συναντήθηκαν αρκετές φορές για να συζητήσουν μέτρα οικοδόμησης στρατιωτικής εμπιστοσύνης, τα οποία συμπληρώθηκαν από συναντήσεις των αρχών των ακτοφυλακών. Η εφαρμογή του καθεστώτος σύντομης τουριστικής επίσκεψης για Τούρκους υπηκόους σε 12 ελληνικά νησιά, με στόχο την προώθηση των επαφών μεταξύ των λαών Ελλάδας και Τουρκίας, παρατάθηκε έως τον Απρίλιο του 2027.
Παρά τον συνεχιζόμενο διάλογο, το άλυτο ζήτημα της υφαλοκρηπίδας και των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών εξακολούθησε να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις. Η Τουρκία συνέχισε να εκδίδει συστηματικά μη εξουσιοδοτημένες γενικές ναυτιλιακές προειδοποιήσεις και να προβάλλει αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης για τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου που ανήκουν στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών, αμφισβητώντας έτσι σιωπηρά την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία. Η συμπερίληψη του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan) στα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια αποτελεί αιτία ανησυχίας και ενέχει τον κίνδυνο να επηρεάσει τον συνεχιζόμενο διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία.
Η Τουρκία διαμαρτυρήθηκε έντονα για τη μεταφορά πυροβολαρχιών Patriot σε ελληνικό νησί στο Αιγαίο Πέλαγος, εν μέσω της ιρανικής πυραυλικής επίθεσης. Αν και η ανάπτυξη συντονίστηκε στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, εκλήφθηκε ως στρεφόμενη κατά της Τουρκίας. Ανταπέδωσε επίσης για τη μεταφορά ελληνικών F-16 στην Κύπρο, η οποία έλαβε χώρα στο πλαίσιο της ανάπτυξης ναυτικών δυνάμεων κρατών μελών της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου για την προστασία της Κύπρου μετά την επίθεση με drones κατά των βρετανικών βάσεων στο νησί. Η πιθανή επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο Πέλαγος δυνάμει του άρθρου 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) συνέχισε να βαραίνει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η δήλωση της Τουρκικής Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης του 1995, σύμφωνα με την οποία οποιαδήποτε μονομερής ενέργεια της Ελλάδας για επέκταση των χωρικών της υδάτων θα θεωρηθεί casus belli, εξακολουθεί να ισχύει. Η Τουρκία ανακοίνωσε, τον Αύγουστο του 2026, δύο εθνικά θαλάσσια πάρκα στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο, τα οποία εκτείνονται κυρίως πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων στην ανοικτή θάλασσα.
Το 2026, η Τουρκία συνέχισε να αντιτίθεται στη δημιουργία τριών θαλάσσιων πάρκων από την Ελλάδα εξ ολοκλήρου εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων και, πολύ πρόσφατα, στα πλαίσια χωροταξικού σχεδιασμού για τον τουρισμό, τις ανανεώσιμες πηγές, τη βιομηχανία και την αλυσίδα εφοδιασμού.
Καταγράφηκε μεγαλύτερος αριθμός πτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, συμπεριλαμβανομένων κατοικημένων, μεταξύ άλλων τον Σεπτέμβριο του 2026. Συνέχισαν να καταγράφονται παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων, συμπεριλαμβανομένων παράνομων, αδήλωτων και ανεξέλεγκτων (ΠΑΑ) αλιευτικών δραστηριοτήτων τουρκικών αλιευτικών σκαφών, με αισθητή αύξηση των περιστατικών σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς.
Αναμένεται από την Τουρκία να αναλάβει ανεπιφύλακτη δέσμευση για σχέσεις καλής γειτονίας, σεβασμό των διεθνών συμφωνιών και ειρηνική επίλυση των διαφορών, προσφεύγοντας, εφόσον χρειαστεί, στο Διεθνές Δικαστήριο. Η Τουρκία οφείλει: (i) να αποφεύγει απειλές και ενέργειες που βλάπτουν τις σχέσεις καλής γειτονίας· (ii) να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Κυπριακή Δημοκρατία· και (iii) να σέβεται την κυριαρχία όλων των κρατών μελών της ΕΕ επί της χωρικής τους θάλασσας και του εναέριου χώρου τους, καθώς και όλα τα κυριαρχικά τους δικαιώματα. Αυτό περιλαμβάνει το δικαίωμα έρευνας και εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ και το διεθνές δίκαιο, ιδίως την UNCLOS.
Τον Οκτώβριο του 2026, η Βουλή των Αντιπροσώπων με έδρα τη Βεγγάζη επικύρωσε το εκκρεμές από το 2019 λεγόμενο Μνημόνιο Συνεργασίας Τουρκίας–Λιβύης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο. Το λεγόμενο Μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας μεταξύ της Τουρκίας και της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας (GNU) της Λιβύης παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας. Σε κοινή δήλωση¹² οι Πρόεδροι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επανέλαβαν τη θέση της ΕΕ ότι η συμφωνία αυτή είναι άκυρη και ανίσχυρη και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη. Η Τουρκία δεν έχει ακόμη επικυρώσει το Μνημόνιο του Οκτωβρίου 2022 μεταξύ της Τουρκίας και της GNU της Λιβύης για την ανάπτυξη διμερούς επιστημονικής, τεχνικής, τεχνολογικής, νομικής, διοικητικής και εμπορικής συνεργασίας στον τομέα των υδρογονανθράκων.
Δείτε πιο κάτω ολόκληρη την πρωτότυπη έκθεση στην Αγγλική
Loading...
Reload document 
Open in new tab