Τεκμηριωμένη απάντησε απέστειλε η Ελλάδα με Ρηματική Διακοίνωση προς το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, σχετικά με την γραπτή δήλωση που υπέβαλε η ΜΚΟ «Ομοσπονδία Τούρκων Δυτικής Θράκης στην Ευρώπη».
Ακολουθούν η Ελληνική Ρηματική Διακοίνωση και στο τέλος η γραπτή δήλωση της ΜΚΟ σε μετάφραση Αντώνη Βασιλείου.
Ηνωμένα Έθνη A/HRC/62/G/2
Γενική Συνέλευση Distr.: Γενική
29 Ιουλίου 2026
Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
Εξηκοστή δεύτερη σύνοδος
15 Ιουνίου–10 Ιουλίου 2026
Θέμα ημερήσιας διάταξης 9 :
Ρατσισμός, φυλετικές διακρίσεις, ξενοφοβία και συναφείς μορφές μισαλλοδοξίας: παρακολούθηση και εφαρμογή της Διακήρυξης και του Προγράμματος Δράσης του Durban.
Διακοίνωση με ημερομηνία 8 Ιουλίου 2026 της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας στα Ηνωμένα Έθνη στη Γενεύη προς το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στα Ηνωμένα Έθνη και σε άλλους διεθνείς οργανισμούς στη Γενεύη εκφράζει τα σέβη της προς το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και έχει την τιμή να διαβιβάσει τα σχόλια της Κυβέρνησης της Ελλάδας σχετικά με τη γραπτή δήλωση που υποβλήθηκε από την «Ομοσπονδία Τούρκων Δυτικής Θράκης στην Ευρώπη», μη κυβερνητική οργάνωση με ειδικό συμβουλευτικό καθεστώς (A/HRC/62/NGO/267)..
Η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας παρακαλεί ευγενικά το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή να κυκλοφορήσει το παρόν σημείωμα και το συνημμένο παράρτημά του* ως έγγραφο της εξηκοστής δεύτερης συνόδου του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο πλαίσιο του θέματος 9 της ημερήσιας διάταξης.
Παράρτημα στη διακοίνωση με ημερομηνία 8 Ιουλίου 2026 της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας στα Ηνωμένα Έθνη στη Γενεύη προς το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Η πολιτική της Ελλάδας για την προστασία και προαγωγή των δικαιωμάτων των προσώπων που ανήκουν στη Μουσουλμανική Μειονότητα της Θράκης.
Η Ελλάδα αποδίδει θεμελιώδη σημασία στην προαγωγή και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών για όλα τα πρόσωπα που υπάγονται στη δικαιοδοσία της, χωρίς καμία διάκριση. Οι ελληνικές αρχές παραμένουν προσηλωμένες στη διασφάλιση της αποτελεσματικής απόλαυσης αυτών των δικαιωμάτων, σύμφωνα με το Ελληνικό Σύνταγμα, τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας και το εφαρμοστέο ευρωπαϊκό και διεθνές πλαίσιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε αυτό το πλαίσιο, η μακροχρόνια πολιτική της Ελλάδας απέναντι στη Μουσουλμανική Μειονότητα της Θράκης στοχεύει στην πλήρη ένταξή της στον κοινωνικό, οικονομικό, αστικό και πολιτικό ιστό της ελληνικής κοινωνίας, με πλήρη σεβασμό της διακριτής θρησκευτικής και πολιτισμικής της ταυτότητας. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι κάθε μέλος της Μειονότητας απολαμβάνει, σε ισότιμη βάση με όλους τους άλλους Έλληνες πολίτες, το πλήρες φάσμα δικαιωμάτων, ευκαιριών και ευθυνών που εγγυάται η συνταγματική τάξη της Ελλάδας και το νομικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Μουσουλμανική Μειονότητα της Θράκης είναι θρησκευτική μειονότητα, όπως καθορίζεται από τη Συνθήκη της Λωζάννης, η οποία προσδιορίζει το καθεστώς της στην Ελλάδα και δεν κάνει καμία αναφορά στην εθνοτική καταγωγή των μελών της, είτε πρόκειται για Τούρκους, Πομάκους ή Ρομά. Τα μέλη της Μειονότητας, συμπεριλαμβανομένων των Σουνιτών Μουσουλμάνων και των Αλεβιτών, απολαμβάνουν, σε ισότιμη βάση με όλους τους Έλληνες πολίτες, όλα τα δικαιώματα και τις ελευθερίες που εγγυάται το Ελληνικό Σύνταγμα, καθώς και τα δικαιώματα που απορρέουν από την ιδιότητά τους ως πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίς καμία μορφή διάκρισης.
Παράλληλα, τα μέλη της Μειονότητας απολαμβάνουν τις ειδικές εγγυήσεις που προβλέπονται από τη Συνθήκη της Λωζάννης, ιδίως όσον αφορά την ελευθερία θρησκείας, την εκπαίδευση και τα αστικά δικαιώματα. Είναι ελεύθερα να ασκούν το δικαίωμά τους στον αυτοπροσδιορισμό, να χρησιμοποιούν τη γλώσσα τους, να πρακτικεύουν τη θρησκεία τους, να διατηρούν τα έθιμα και τις παραδόσεις τους και να απολαμβάνουν το πλήρες φάσμα των δικαιωμάτων μειονότητας που προβλέπονται από το εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Η Μουσουλμανική Μειονότητα της Θράκης αποτελεί αναπόσπαστο και ενεργό μέρος της ελληνικής κοινωνίας. Η δημογραφική της εξέλιξη κατά τον περασμένο αιώνα αντανακλά τη συνεχή παρουσία και ανάπτυξη της Μειονότητας στην περιοχή. Από το 1923, ο πληθυσμός της έχει αυξηθεί από περίπου 80.000 σε περισσότερα από 120.000 μέλη. Το Ελληνικό Κράτος έχει εφαρμόσει με συνέπεια πολιτικές και μέτρα που αποσκοπούν στην προαγωγή της κοινωνικής και οικονομικής ένταξης, της συμμετοχής και της ευημερίας όλων των μελών της Μειονότητας.
Ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι.
Η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι προστατεύεται πλήρως από το Ελληνικό Σύνταγμα και το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο και απολαμβάνεται από όλους τους πολίτες χωρίς διάκριση, συμπεριλαμβανομένων και λόγων εθνοτικής, πολιτισμικής ή θρησκευτικής καταγωγής. Η Ελλάδα αναγνωρίζει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στην προαγωγή της κοινωνικής συμμετοχής, της πολιτισμικής έκφρασης και της κοινοτικής δραστηριοποίησης.
Σημαντικός αριθμός σωματείων και μη κυβερνητικών οργανώσεων που έχουν ιδρυθεί από μέλη της Μουσουλμανικής Μειονότητας λειτουργούν ελεύθερα στη Θράκη σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία. Περισσότερα από 230 σωματεία που έχουν ιδρυθεί από και απαρτίζονται από μέλη της Μειονότητας έχουν καταχωριστεί στα αρμόδια τοπικά δικαστήρια της περιοχής και αναπτύσσουν ένα ευρύ φάσμα πολιτισμικών, κοινωνικών και άλλων νόμιμων δραστηριοτήτων.
Όσον αφορά τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σχετικά με τρεις υποθέσεις που αφορούν σωματεία Ελλήνων μουσουλμάνων πολιτών στη Θράκη (η λεγόμενη ομάδα υποθέσεων «Bekir Ousta»), η Ελλάδα συνεχίζει να συνεργάζεται εποικοδομητικά με τα αρμόδια όργανα του Συμβουλίου της Ευρώπης όσον αφορά την εφαρμογή των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα έχει λάβει μέτρα, μεταξύ των οποίων: (α) την τροποποίηση του Αστικού Κώδικα με την εισαγωγή γενικής διάταξης που απαιτεί οι λόγοι που αφορούν την καταχώριση και τη διάλυση σωματείων να ερμηνεύονται σε συμφωνία με τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων· και (β) τη διοργάνωση εκπαιδευτικών και ενημερωτικών δραστηριοτήτων με επίκεντρο τη σχετική νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για δικαστές που ασχολούνται με διαδικασίες καταχώρισης και διάλυσης σωματείων.
Εκπαίδευση
Ο κύριος στόχος της εκπαιδευτικής πολιτικής της Ελλάδας όσον αφορά τη Μουσουλμανική Μειονότητα είναι να διασφαλιστεί ότι όλα τα παιδιά που ανήκουν στη Μειονότητα λαμβάνουν ποιοτική εκπαίδευση και αποκτούν τις γνώσεις και τις δεξιότητες που είναι απαραίτητες για την πλήρη και ισότιμη συμμετοχή τους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας.
Το Ελληνικό Κράτος παρέχει πλήρη οικονομική στήριξη στα μειονοτικά δημοτικά σχολεία και στα δύο μειονοτικά γυμνάσια-λύκεια που λειτουργούν στην Κομοτηνή και τη Ξάνθη. Επιπλέον, ειδική ποσόστωση εισαγωγής 0,5% προβλέπεται για υποψηφίους που ανήκουν στη Μουσουλμανική Μειονότητα της Θράκης, με στόχο τη διευκόλυνση της πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Ο αριθμός των μειονοτικών σχολείων που λειτουργούν στη Θράκη επιτρέπει σε όλα τα παιδιά των οποίων οι οικογένειες επιλέγουν αυτή την εκπαιδευτική διαδρομή να φοιτούν σε αυτά τα σχολεία. Κατά το ακαδημαϊκό έτος 2025–2026, λειτούργησαν 83 μειονοτικά δημοτικά σχολεία και δύο μειονοτικά γυμνάσια-λύκεια στην περιοχή, εξυπηρετώντας 3.938 μαθητές. Αυτά τα σχολεία χρηματοδοτούνται πλήρως από τον κρατικό προϋπολογισμό. Επιπλέον, δύο ισλαμικά θρησκευτικά σχολεία (μεντρεσέδες) λειτουργούν στη Θράκη και χρηματοδοτούνται επίσης πλήρως από το Ελληνικό Κράτος.
Η προσωρινή αναστολή λειτουργίας σχολείων εφαρμόζεται όταν δεν καλύπτεται το ελάχιστο όριο των εννέα μαθητών, με στόχο τη διασφάλιση κατάλληλου εκπαιδευτικού περιβάλλοντος και τη διατήρηση επαρκών εκπαιδευτικών προτύπων. Σε τέτοιες περιπτώσεις, παρέχεται μεταφορά προς και από το πλησιέστερο διαθέσιμο σχολείο, πλήρως καλυπτόμενη από το κράτος. Η ίδια αρχή ισχύει και για τα δημόσια σχολεία, τα οποία αναστέλλουν προσωρινά τη λειτουργία τους όταν δεν καλύπτεται το ελάχιστο όριο των δεκαπέντε μαθητών. Σε αντίθεση με τα κοινά δημόσια σχολεία, τα μειονοτικά σχολεία μπορούν να επαναλειτουργήσουν όταν ανανεωθεί η εκπαιδευτική ζήτηση και επιτευχθεί ο απαιτούμενος αριθμός μαθητών.
Όσον αφορά τη διοίκηση των μειονοτικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, ο ρόλος και οι αρμοδιότητες των Σχολικών Εφορειών καθορίζονται σαφώς στην Υπουργική Απόφαση αριθ. 62092/2002 και αφορούν κυρίως τη διαχείριση των εσόδων και των λειτουργικών δαπανών του σχολείου. Οι Σχολικές Εφορείες λαμβάνουν κρατική χρηματοδότηση τόσο σε τακτική βάση όσο και, όπου απαιτείται, μέσω πρόσθετων κονδυλίων. Επιπλέον, περισσότερα από 170 νηπιαγωγεία λειτουργούν στη Θράκη, καλύπτοντας τις εκπαιδευτικές ανάγκες των παιδιών προσχολικής ηλικίας.
Θρησκευτική ελευθερία και θρησκευτικά ιδρύματα.
Όσον αφορά την ελευθερία θρησκείας, σημειώνεται ότι στη Θράκη, όπου κατοικεί η Μουσουλμανική Μειονότητα, λειτουργούν καθημερινά περισσότερα από 240 τζαμιά. Το Ελληνικό Κράτος σέβεται και διασφαλίζει πλήρως το δικαίωμα των μελών της Μειονότητας να εκδηλώνουν τη θρησκεία τους, ατομικά ή συλλογικά, σύμφωνα με το Σύνταγμα, την εθνική νομοθεσία και τις διεθνείς υποχρεώσεις της Ελλάδας. Η Ελλάδα έχει θεσπίσει τον Νόμο αριθ. 4964/2022 για τον εκσυγχρονισμό των Μουφτειών στη Θράκη, εισάγοντας ένα νέο και συμπεριληπτικό πλαίσιο για την επιλογή των Μουφτήδων. Η νέα διαδικασία προβλέπει τη συμμετοχή μελών της Μειονότητας, συμπεριλαμβανομένων Ιμάμηδων και γυναικών, στη διαδικασία διατύπωσης απόψεων σχετικά με την επιλογή των θρησκευτικών τους ηγετών.
Το νέο πλαίσιο στοχεύει στην ενίσχυση της διαφάνειας, της συμμετοχής και της συμπερίληψης στη διαδικασία επιλογής, διατηρώντας παράλληλα τις θεσμικές αρμοδιότητες που συνδέονται με τη θέση του Μουφτή στο πλαίσιο της ελληνικής έννομης τάξης, τη σχετική νομολογία και τις διεθνείς υποχρεώσεις της Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που απορρέουν από τη Συνθήκη της Λωζάννης του 1923 και τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Κατ’ εφαρμογή αυτού του πλαισίου, ο νέος Μουφτής του Διδυμοτείχου διορίστηκε επισήμως στις 8 Ιανουαρίου 2026, αποτελώντας την πρώτη εφαρμογή του εκσυγχρονισμένου νομικού πλαισίου που διέπει τις Μουφτείες στη Θράκη. Προβλέπονται περαιτέρω βήματα για την εφαρμογή αυτού του πλαισίου στις υπόλοιπες Μουφτείες κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους.
Τα μέλη της Μουσουλμανικής Μειονότητας στη Θράκη έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν μεταξύ της εφαρμογής του αστικού δικαίου και της εφαρμογής του ισλαμικού δικαίου σε θέματα οικογενειακού δικαίου και κληρονομιάς. Η δικαιοδοσία των Μουφτήδων ασκείται μόνο όταν όλα τα εμπλεκόμενα μέρη συμφωνούν εθελοντικά να υποβάλουν την υπόθεσή τους σε αυτούς. Επιπλέον, οι αποφάσεις που εκδίδονται από τους Μουφτήδες δεν αποκτούν εκτελεστότητα εάν δεν κηρυχθούν εκτελεστές από τα αρμόδια πολιτικά δικαστήρια.
Αυτές οι εγγυήσεις, που θεσπίστηκαν με τον Νόμο αριθ. 4511/2018, αποσκοπούν στην προστασία των δικαιωμάτων όλων των μελών της Μειονότητας, ιδίως των γυναικών, διασφαλίζοντας παράλληλα τον σεβασμό της ελευθερίας επιλογής τους και την πρόσβασή τους στο τακτικό σύστημα πολιτικής δικαιοσύνης.
Επιπλέον, μέσω του Νόμου αριθ. 5224/2025, τα μέλη της Μειονότητας που ασπάζονται τον Αλεβιτισμό έχουν αναγνωριστεί επισήμως ως ξεχωριστή θρησκευτική κοινότητα, με δικαίωμα να ιδρύουν και να λειτουργούν δικούς τους τόπους λατρείας, να διορίζουν θρησκευτικούς ηγέτες, να διαχειρίζονται τα βακούφια τους και να συγκροτούν τη δική τους διοικούσα επιτροπή, αποτελούμενη αποκλειστικά από Αλεβίτες.
Συμμετοχή στη δημόσια και πολιτική ζωή.
Τα μέλη της Μουσουλμανικής Μειονότητας στη Θράκη συμμετέχουν ενεργά σε όλες τις πτυχές της δημόσιας, κοινωνικής και πολιτικής ζωής, τόσο σε περιφερειακό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Από το 1927, μέλη της Μουσουλμανικής Μειονότητας εκλέγονται συνεχώς ως Βουλευτές στο Ελληνικό Κοινοβούλιο σε διαδοχικές βουλευτικές εκλογές. Σήμερα, τέσσερις Βουλευτές που ανήκουν στη Μειονότητα υπηρετούν στο εθνικό νομοθετικό σώμα.
Επιπλέον, μετά τις περιφερειακές και δημοτικές εκλογές του Οκτωβρίου 2023, περισσότερα από εκατό πρόσωπα που ανήκουν στη Μειονότητα εκλέχθηκαν σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, συμπεριλαμβανομένων τριών Δημάρχων. Έχουν αναληφθεί πρόσθετες πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της συμμετοχής των μελών της Μειονότητας, ιδίως γυναικών και νέων, σε προγράμματα και έργα πανελλαδικής εμβέλειας, συμπεριλαμβανομένων πρωτοβουλιών που συγχρηματοδοτούνται, όπου εφαρμόζεται, από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και πρόσβαση στην πληροφόρηση.
Η Ελλάδα αναγνωρίζει τον ουσιώδη ρόλο των ελεύθερων, πλουραλιστικών και ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης σε μια δημοκρατική κοινωνία και εγγυάται πλήρως την ελευθερία της έκφρασης και των μέσων ενημέρωσης σύμφωνα με το Σύνταγμά της και τις διεθνείς της υποχρεώσεις.
Τα μέλη της Μουσουλμανικής Μειονότητας στη Θράκη απολαμβάνουν το δικαίωμα να ιδρύουν και να λειτουργούν μέσα ενημέρωσης υπό τους ίδιους νομικούς όρους που ισχύουν για όλους τους Έλληνες πολίτες. Δεν ισχύουν ειδικές απαιτήσεις ή περιορισμοί με βάση τη θρησκευτική ή πολιτισμική καταγωγή. Επί του παρόντος, στη Θράκη λειτουργούν αρκετά μέσα ενημέρωσης από μέλη της Μουσουλμανικής Μειονότητας, μεταξύ των οποίων πέντε ραδιοφωνικοί σταθμοί, έξι ημερήσιες εφημερίδες, πέντε ενημερωτικοί ιστότοποι και ένα περιοδικό.
Η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη στη συνέχιση των προσπαθειών της για την προαγωγή της ισότητας, της ένταξης και της αποτελεσματικής απόλαυσης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από όλα τα πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων των προσώπων που ανήκουν στη Μουσουλμανική Μειονότητα της Θράκης. Οι ελληνικές αρχές θα συνεχίσουν να εφαρμόζουν πολιτικές που στοχεύουν στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, τη διασφάλιση του σεβασμού της πολυμορφίας και την προάσπιση των αρχών της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και της ισότητας ενώπιον του νόμου. Η μακρόχρονη ειρηνική συνύπαρξη των μουσουλμανικών και χριστιανικών κοινοτήτων στη Θράκη αποτελεί απτό παράδειγμα αμοιβαίου σεβασμού και αρμονικής συμβίωσης σε μια πολυποίκιλη ευρωπαϊκή κοινωνία, της οποίας τα μέλη είναι σε θέση να διατηρούν και να αναπτύσσουν τις θρησκευτικές, γλωσσικές και πολιτισμικές τους παραδόσεις, σύμφωνα με τις αρχές και τις αξίες του Ελληνικού Συντάγματος και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ακολουθεί η γραπτή δήλωση που υποβλήθηκε από την«Ομοσπονδία Τούρκων Δυτικής Θράκης στην Ευρώπη» και η οποία βρύθει ανακριβιών και ψευδών στοιχείων, σε μετάφραση Αντώνη Βασιλείου.
Ηνωμένα Έθνη
A/HRC/62/NGO/267
Διανομή: Γενική
23 Ιουνίου 2026
Πρωτότυπο: Αγγλικά
Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
Εξηκοστή δεύτερη σύνοδος
15 Ιουνίου – 10 Ιουλίου 2026
Θέμα ημερήσιας διάταξης 9
Ρατσισμός, φυλετικές διακρίσεις, ξενοφοβία και συναφείς μορφές μισαλλοδοξίας, παρακολούθηση και εφαρμογή της Διακήρυξης και του Προγράμματος Δράσης της Ντέρμπαν
Γραπτή δήλωση που υποβλήθηκε από την Ομοσπονδία Τούρκων Δυτικής Θράκης στην Ευρώπη, μη κυβερνητική οργάνωση με ειδικό συμβουλευτικό καθεστώς*
Ο Γενικός Γραμματέας έλαβε την ακόλουθη γραπτή δήλωση, η οποία διανέμεται σύμφωνα με το ψήφισμα 1996/31 του Οικονομικού και Κοινωνικού Συμβουλίου.
[26 Μαΐου 2026]
* Εκδόθηκε όπως παρελήφθη, μόνο στη γλώσσα υποβολής.
Συνεχιζόμενες Παραβιάσεις των Δικαιωμάτων της Τουρκικής Μειονότητας στη Δυτική Θράκη, Ελλάδα, και Αποτυχία Εφαρμογής των Προηγούμενων Συστάσεων της UPR
Ο 4ος Κύκλος της Οικουμενικής Περιοδικής Επισκόπησης (UPR) της Ελλάδας θα πραγματοποιηθεί στις 2 Νοεμβρίου 2026, στο πλαίσιο της 53ης Συνόδου της Ομάδας Εργασίας UPR του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η Ομοσπονδία Τούρκων Δυτικής Θράκης στην Ευρώπη (ABTTF) επιθυμεί να επιστήσει την προσοχή στις συνεχιζόμενες παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών της Τουρκικής Μειονότητας στη Δυτική Θράκη, Ελλάδα, καθώς και στην αποτυχία εφαρμογής των συστάσεων από προηγούμενους κύκλους.
Τα τελευταία χρόνια, έχουν εγερθεί σοβαρές ανησυχίες σχετικά με το κράτος δικαίου τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο στην Ελλάδα. Οι οργανώσεις Human Rights Watch, Liberties, WJP, η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (GNCHR) και πολλές άλλες ανεξάρτητες οργανώσεις έχουν τονίσει ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης έχει εξασθενήσει, η ελευθερία έκφρασης και η ελευθερία του Τύπου έχουν υποβαθμιστεί, και οι δημοκρατικοί μηχανισμοί ελέγχου και ισορροπίας έχουν πληγεί σοβαρά. Η πολιτική παρέμβαση, οι καθυστερήσεις στις δικαστικές διαδικασίες και η μη εκτέλεση των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έχουν βαθύνει την κρίση του κράτους δικαίου στην Ελλάδα.
Στο ευρύτερο αυτό πλαίσιο, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Τουρκική Μειονότητα αποτελούν ένα από τα πιο εμφανή παραδείγματα διαρθρωτικών προβλημάτων κράτους δικαίου στην Ελλάδα.
Αποτελούμενη από περίπου 150.000 άτομα, η τουρκική μειονότητα είναι μια κοινότητα στην οποία έχει παραχωρηθεί καθεστώς εθνικής μειονότητας στην Ελλάδα βάσει της Συνθήκης της Λωζάννης του 1923, με εγγυημένα δικαιώματα αυτονομίας στους τομείς της εκπαίδευσης και της θρησκείας. Παρ’ όλα αυτά, η Ελλάδα συνεχίζει να αρνείται να αναγνωρίσει την εθνοτική τουρκική ταυτότητα της Μειονότητας και ορίζει τη Μειονότητά μας αποκλειστικά σε θρησκευτική βάση ως «μουσουλμανική μειονότητα».
Κατά τον προηγούμενο κύκλο UPR, η Ελλάδα δεν αποδέχθηκε τη Σύσταση αριθ. 130.186 σχετικά με την αναγνώριση της εθνοτικής τουρκικής ταυτότητας της τουρκικής μειονότητας. Ομοίως, απορρίφθηκαν και οι συστάσεις αριθ. 130.187 σχετικά με το άνοιγμα και τη διοίκηση τουρκικών σχολείων, καθώς και η αριθ. 130.188 σχετικά με τη διαχείριση των ιδρυμάτων.
Η αποτυχία εφαρμογής των συστάσεων που απορρίφθηκαν στον προηγούμενο κύκλο καταδεικνύει το συνεχιζόμενο διαρθρωτικό χάσμα μεταξύ των διεθνών υποχρεώσεων της Ελλάδας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και της πρακτικής της στο πεδίο.
Οι ελληνικές αρχές συνεχίζουν να υιοθετούν μια προσέγγιση που περιορίζει την ελεύθερη έκφραση της ταυτότητας της τουρκικής μειονότητας. Ωστόσο, από το 1923 έως το 1967, οι ίδιες οι ελληνικές αρχές αναγνώριζαν τη Μειονότητα ως τουρκική μειονότητα και χαρακτήριζαν τα σχολεία που ανήκαν στη Μειονότητα ως «Τουρκικά Δημοτικά Σχολεία». Ωστόσο, στο πλαίσιο των διαφορών της με την Τουρκία, οι ελληνικές αρχές επέλεξαν να τιμωρήσουν τη μειονότητά μας, εφαρμόζοντας το 1983 μια αλλαγή πολιτικής που ουσιαστικά μας αγνόησε, ισχυριζόμενες ότι δεν υπάρχουν «Τούρκοι» στη Δυτική Θράκη.
Τα ζητήματα ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της προσέγγισης. Οι αποφάσεις του ΕΔΔΑ στην ομάδα υποθέσεων Bekir-Ousta —που αφορούν σωματεία τα οποία διαλύθηκαν ή δεν καταχωρίστηκαν με το αιτιολογικό ότι η επωνυμία τους περιλάμβανε τη λέξη «τουρκικός»— παραμένουν ανεκτέλεστες από το 2008.
Το 2025, το ΕΔΔΑ έκρινε εκ νέου, στην υπόθεση Sagir και λοιποί κατά Ελλάδας, ότι η Ελλάδα είχε παραβιάσει το άρθρο 11 της ΕΣΔΑ. Το Δικαστήριο επεσήμανε ρητά ότι η προσέγγιση των ελληνικών αρχών να διακρίνουν μεταξύ «τουρκικής μειονότητας» και «μουσουλμανικής μειονότητας» δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη δικαιολογία για τον περιορισμό της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι. Το ΕΔΔΑ τόνισε επίσης ότι ο πλουραλισμός, η ανοχή και η ευρύτητα πνεύματος αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία μιας δημοκρατικής κοινωνίας.
Οι εν λόγω αποφάσεις δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά, αλλά υποδεικνύουν ένα συστημικό πρόβλημα. Πράγματι, η διάλυση, το 2024, του Πολιτιστικού και Αθλητικού Συλλόγου «Fenerbahçe Δυτικής Θράκης» λόγω της χρήσης του όρου «Δυτική Θράκη» καταδεικνύει ότι η ίδια προσέγγιση εξακολουθεί να ισχύει.
Η κατάσταση αυτή επισημάνθηκε επίσης στην έκθεση του 2026 για την Ελλάδα, η οποία δημοσιεύθηκε από τη Διάσκεψη Διεθνών ΜΚΟ (CINGO) του Συμβουλίου της Ευρώπης1. Η έκθεση επέκρινε την Ελλάδα για τη μη εκτέλεση των αποφάσεων του ΕΔΔΑ για διάστημα άνω των 18 ετών και επισήμανε ότι η παρεμπόδιση των δραστηριοτήτων σωματείων που ανήκουν στην τουρκική μειονότητα είναι ασυμβίβαστη με τις αρχές μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Η έκθεση σημείωσε επίσης ότι οι ελληνικές αρχές συνεχίζουν να χρησιμοποιούν αόριστες δικαιολογίες, όπως η «γεωπολιτική απειλή», κάτι που δημιουργεί σοβαρά προβλήματα ως προς τον πλουραλισμό και την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι.
Η εκπαιδευτική αυτονομία της τουρκικής μειονότητας έχει επίσης υποστεί σοβαρή διάβρωση με την πάροδο των ετών. Το σχολικό σύστημα της τουρκικής μειονότητας, το οποίο εγγυάται η Συνθήκη της Λωζάννης, έχει συστηματικά αποδυναμωθεί. Το δικαίωμα της τουρκικής μειονότητας να διαχειρίζεται τα δικά της εκπαιδευτικά ιδρύματα έχει στην πράξη καταργηθεί. Οι αρμοδιότητες των σχολικών διοικήσεων για τον διορισμό εκπαιδευτικών και τη λήψη διοικητικών αποφάσεων έχουν αφαιρεθεί από αυτές. Ο αριθμός των τουρκικών δημοτικών σχολείων έχει μειωθεί δραματικά με την πάροδο των ετών· από 188 το 2011 σε 83 κατά το σχολικό έτος 2025-2026.
Η πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση στη μητρική γλώσσα της τουρκικής μειονότητας αντιμετωπίζει επίσης σοβαρές προκλήσεις. Η άρνηση αδειοδότησης λειτουργίας νηπιαγωγείων εντός του τουρκικού σχολικού συστήματος που θα παρείχαν εκπαίδευση τόσο στην τουρκική όσο και στην ελληνική γλώσσα, η ανεπάρκεια των δομών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και τα ζητήματα ποιότητας της εκπαίδευσης, περιορίζουν σοβαρά την πρόσβαση της Μειονότητας σε ποιοτική εκπαίδευση στην τουρκική, τη μητρική της γλώσσα.
Παρόμοια ζητήματα παρατηρούνται και στον τομέα της θρησκευτικής ελευθερίας. Παρότι η θρησκευτική αυτονομία της τουρκικής μειονότητας κατοχυρώνεται από τη Συνθήκη της Λωζάννης και προγενέστερες διεθνείς συμφωνίες, η κρατική παρέμβαση αυξάνεται σταθερά. Νομοθετική αλλαγή το 1991 τερμάτισε την πρακτική του διορισμού μουφτήδων από τη μειονότητα, οι οποίοι άρχισαν έκτοτε να διορίζονται από το κράτος. Η τουρκική μειονότητα αντέδρασε σε αυτή την παρέμβαση εκλέγοντας τους δικούς της θρησκευτικούς ηγέτες. Ωστόσο, το 2022, υπό το πρόσχημα του «εκσυγχρονισμού» των μουφτειών —οι οποίες θα έπρεπε να παραμείνουν αυτόνομες— αυτές ορίστηκαν επισήμως ως δημόσιοι φορείς· έκτοτε, οι ελληνικές αρχές έχουν ξεκινήσει διαδικασία διορισμού μουφτήδων υπό το πρόσχημα «εκλογών» στην Κομοτηνή και τη Ξάνθη, μετά το Διδυμότειχο το 2026. Η κατάσταση αυτή έχει αποδυναμώσει περαιτέρω τη θρησκευτική αυτονομία της τουρκικής μειονότητας και έχει στερήσει πλήρως τη Μειονότητά μας από το δικαίωμα να διαχειρίζεται τα θρησκευτικά της ιδρύματα σύμφωνα με τη δική της βούληση.
Η ABTTF επαναλαμβάνει επίσης τις ανησυχίες της σχετικά με τη ρητορική μίσους, τον στιγματισμό και τον διακριτικό πολιτικό λόγο που στρέφεται κατά της τουρκικής μειονότητας. Πολιτικοί, δημοσιογράφοι και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών που ανήκουν στη Μειονότητα στοχοποιούνται συχνά ως «ξένοι», «αντικρατικοί» ή «πρόσωπα που ενεργούν για λογαριασμό της Τουρκίας».
Η σημερινή κατάσταση της τουρκικής μειονότητας στην Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς ζήτημα δικαιωμάτων μειονοτήτων. Η στάση της Ελλάδας απέναντι στη Μειονότητά μας συνιστά επίσης σοβαρό πρόβλημα ως προς το κράτος δικαίου, τον πλουραλισμό και τη δημοκρατική συμμετοχή. Επιπλέον, η μη επικύρωση από την Ελλάδα της Σύμβασης-Πλαισίου για την Προστασία των Εθνικών Μειονοτήτων (FCNM) και του Ευρωπαϊκού Χάρτη για τις Περιφερειακές ή Μειονοτικές Γλώσσες (ECRML) του Συμβουλίου της Ευρώπης παραμένει σημαντική έλλειψη ως προς τη θέσπιση πλαισίου προστασίας των μειονοτήτων στη χώρα.
Στο πλαίσιο αυτό, η ABTTF ζητά από την Ομάδα Εργασίας UPR να εξετάσει την κατάσταση των μειονοτήτων στην Ελλάδα κατά την επισκόπηση της εν λόγω χώρας. Τα αιτήματά μας προς την Ελλάδα είναι τα ακόλουθα:
- Η Ελλάδα πρέπει να αποκαταστήσει την αυτονομία της Τουρκικής Μειονότητας στη Δυτική Θράκη στους τομείς της εκπαίδευσης και της θρησκείας, στο πλαίσιο του καθεστώτος και των δικαιωμάτων που εγγυάται η Συνθήκη της Λωζάννης του 1923.
- Η Ελλάδα πρέπει να παρέχει αποτελεσματική προστασία έναντι όλων των μορφών διακρίσεων και να διασφαλίζει την πλήρη άσκηση των δικαιωμάτων που εγγυάται η Συνθήκη της Λωζάννης και άλλες διεθνείς συνθήκες ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
- Η Ελλάδα πρέπει να εκτελέσει πλήρως, αποτελεσματικά και χωρίς καθυστέρηση τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σχετικά με την τουρκική μειονότητα, ιδίως την ομάδα υποθέσεων Bekir-Ousta και την υπόθεση Sagir και λοιποί κατά Ελλάδας.
- Η Ελλάδα πρέπει να σέβεται πλήρως την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι της τουρκικής μειονότητας και να άρει όλα τα διοικητικά και δικαστικά εμπόδια που αποτρέπουν τη λειτουργία σωματείων με τη λέξη «τουρκικός» στην επωνυμία τους.
- Η Ελλάδα πρέπει να σέβεται πλήρως την εκπαιδευτική αυτονομία που έχει παραχωρηθεί στην τουρκική μειονότητα.
- Η Ελλάδα πρέπει να επιτρέψει την ίδρυση δίγλωσσων τουρκο-ελληνικών νηπιαγωγείων εντός του εκπαιδευτικού συστήματος της τουρκικής μειονότητας.
- Η Ελλάδα πρέπει να παύσει την πρακτική κλεισίματος τουρκικών μειονοτικών δημοτικών σχολείων ή αναστολής της λειτουργίας τους αποκλειστικά λόγω ανεπαρκούς αριθμού μαθητών, λαμβάνοντας υπόψη την εκπαιδευτική αυτονομία που εγγυάται η Συνθήκη της Λωζάννης.
- Η Ελλάδα πρέπει να διασφαλίσει ότι η τουρκική μειονότητα είναι ελεύθερη να επιλέγει τους δικούς της θρησκευτικούς ηγέτες και να αναγνωρίσει τους μουφτήδες που εκλέγονται από την τουρκική μειονότητα ως τους νόμιμους θρησκευτικούς ηγέτες της κοινότητας.
- Η Ελλάδα πρέπει να απέχει από την παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις θρησκειών, πεποιθήσεων και θρησκευτικών κοινοτήτων και να σέβεται πλήρως την ελευθερία θρησκείας ή πεποιθήσεων της τουρκικής μειονότητας.
- Η Ελλάδα πρέπει να αναθεωρήσει και να καταργήσει τη σχετική νομοθεσία —συμπεριλαμβανομένου του Νόμου αριθ. 4115/2013, του Προεδρικού Διατάγματος αριθ. 52/2019 και του Νόμου αριθ. 4964/2022 για τον Εκσυγχρονισμό των Μουφτειών— η οποία υπονομεύει τη θρησκευτική αυτονομία της τουρκικής μειονότητας.
- Η Ελλάδα θα πρέπει να επικυρώσει τη Σύμβαση-Πλαίσιο για την Προστασία των Εθνικών Μειονοτήτων (FCNM) και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη για τις Περιφερειακές ή Μειονοτικές Γλώσσες (ECRML).
Η αξιοπιστία του μηχανισμού UPR εξαρτάται από τη βούληση των κρατών να εφαρμόζουν τις συστάσεις που έχουν αποδεχθεί. Το γεγονός ότι οι συστάσεις σχετικά με την τουρκική μειονότητα δεν έχουν γίνει αποδεκτές επί σειρά ετών καταδεικνύει σαφώς ότι διαρθρωτικά προβλήματα στους τομείς των δικαιωμάτων των μειονοτήτων και του κράτους δικαίου εξακολουθούν να υφίστανται στην Ελλάδα.
Η ABTTF καλεί το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ να εκδώσει ισχυρότερες και πιο συγκεκριμένες συστάσεις προς την Ελλάδα σχετικά με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών της Τουρκικής Μειονότητας στη Δυτική Θράκη.
1 https://www.coe.int/en/web/ingo/-/civil-participation-in-serbia-and-greece-cingopublishes-two-country-reports-calling-for-improvements