Γράφει ὁ Ἀντγος (ε.α.) ΜΧ Ἀντώνης Βασιλείου.
Ὁ Ἀνθυπολοχαγός (ΜΧ) Ἐρρίκος Ἰοσαδρόφσκη ἦταν μιὰ ἰδιαίτερη φυσιογνωμία τῶν Βαλκανικῶν Πολέμων, καθὼς ἡ καταγωγή του ἦταν πολωνική.
Παρόλο ποὺ τὸ ὄνομά του παραπέμπει σὲ ξένη ἐθνικότητα, ὁ ἴδιος ἦταν πλήρως ἐνταγμένος στὴν ἑλληνικὴ κοινωνία καὶ τὸν στρατὸ τῆς ἐποχῆς.
Ὁ πατέρας του Jan Jossadrofski κατέφυγε στὴν Ἑλλάδα μετὰ τὴν ἀποτυχημένη πολωνικὴ ἐξέγερση κατὰ τῆς Ρωσίας. Ὁ Ἰωάννης Ἰοσαδρόφσκη (1820–1893) ἦταν Συνταγματάρχης τοῦ Μηχανικοῦ. Ἡ εἰδίκευσή του αὐτὴ ἦταν καὶ ὁ λόγος ποὺ εἶχε ἐνεργὸ ρόλο στὴν ἀνοικοδόμηση καὶ τὴ χαρτογράφηση τῆς Ἑλλάδας ἐπὶ Ὄθωνος καὶ Γεωργίου Αʹ.
Ὁ Ἐρρίκος γεννήθηκε τό 1889 στὴν Κέρκυρα, ὅπου εἶχε ἐγκατασταθεῖ ἡ οἰκογένειά του, μεγάλωσε ὡς Ἕλληνας, σπούδασε στὴ Σχολὴ Ὑπαξιωματικῶν η οποία τότε είχε έδρα την Κέρκυρα καὶ ἐντάχθηκε στὸ Ὅπλο τοῦ Μηχανικοῦ.
Ὁ Ἰοσαδρόφσκη ἔπεσε ἡρωικὰ στὶς 7 Δεκεμβρίου 1912, ἡμέρα Σάββατο, κατὰ τὴ διάρκεια σφοδρῶν μαχῶν γιὰ τὴν κατάληψη τῆς Ἀετορράχης, νότια τῶν Ἰωαννίνων, μιὰ στρατηγικὴ θέση ποὺ ἄνοιγε τὸν δρόμο γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς πόλης.
Σύμφωνα μὲ τὶς ἱστορικὲς καταγραφές, σκοτώθηκε ἐνῶ καθοδηγοῦσε τοὺς ἄνδρες του στὴν κατασκευή ὀχυρωματικῶν ἔργων στὰ ὑψώματα Ἀετορράχης, ὑπὸ καταιγιστικὰ πυρὰ τῶν Ὀθωμανῶν.
Ἰδοὺ τὸ τηλεγράφημα, μετὰ τὸ ὁποῖον ἀναγγέλλει ἀπὸ τὴν Φιλιππιάδα ὁ λοχαγὸς του τὸν θάνατον στὸν πατέρα:
«Θρηνεῖ ὁ πρῶτος λόχος Μηχανικοῦ τὴν ἀπώλειαν τοῦ εὐγενοῦς καὶ ἥρωος ἀνθυπολοχαγοῦ του, ὁ ὁποῖος ἔπεσε τηρητὴς τοῦ ἱεροῦ ὅρκου πρὸς τὴν πατρίδα. Εἰς ὅλους μας ὁ ἀνθυπολοχαγὸς θὰ μείνει ὁ τύπος ὁ τέλειος τοῦ στρατιώτου· εἰς δὲ τὰς καρδίας μας ἔχει ἀναγραφή τὸ ὄνομα μετὰ ἀνεξάλειπτα γράμματα. Συλλυπούμεθα ἐκ μέσης καρδίας, ἀλλὰ καὶ συγχαίρομεν ὅτι προσφέρατε εἰς τὸ μεγαλείον τῆς Ἑλλάδος τὸν ἥρωα υἱόν σας καὶ ἀγαπητὸν καὶ ἀλησμόνητον ἀνθυπολοχαγόν μας, τὸν ὁποῖον θὰ φέρῃ ὁ λόχος ἐπιστρέφων εἰς τὰς Ἀθήνας».
Καὶ ἡ ἀπάντησις τοῦ πατρός:
«Ὑπερηφανεύομαι ὅτι εἰς τὸν βωμὸν τῆς Πατρίδος μου προσέφερα τὸ πολυτιμότερόν μου εἰς τὸν κόσμον, τὸν ἀγαπητὸν μου υἱὸν Ἑρρίκον, ὁ ὁποῖος ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἐνδόξου λόχου ἔπεσε μαχόμενος πρὸ τῶν ὀχυρωμάτων τοῦ Μπιζανίου. Εὐγνώμονῶ διὰ τὴ μεταφοράν ἐνταῦθα τῶν λειψάνων του».
Ὁ ἀνθυπολοχαγὸς ἔπεσε μαχόμενος στὸ δεξιὸ κέρας τῆς ἐπιθέσεως ἐναντίον τῶν ὀχυρῶν τοῦ Μπιζανίου / Ἀετοράχης τῇ 7η Δεκεμβρίου 1912, κατὰ τὴ διάρκεια βαρέος ἀγῶνος ἀνὰμεσα στὶς ἑλληνικὲς καὶ ὀθωμανικὲς δυνάμεις.
Ἡ ἐπιμνημόσυνος τελετὴ τελέσθηκε ἐνώ οἱ μάχες συνεχιζόταν, ἀπὸ ἱερέα ποὺ βρισκόταν ἐν τῷ πεδίῳ, μὲ τὰ πυρά νὰ συνεχίζονται χωρὶς νὰ διακόψουν τὴ λειτουργίαν.
Ὁ Ἰοσαδρόφσκης τραυματίσθηκε θανάσιμα ἀπὸ ἐχθρικὴν σφαῖραν στὸ κεφάλι, ἐνῶ ἦτο ἀπασχολημένος μὲ τὴν ἀνέγερση πρόχειρων ὀχυρώσεων. Μεταφέρθηκε στὸ πρόχειρον χειρουργεῖον καὶ στη συνέχεια στὴ Φιλιππιάδα, ὅπου καὶ ἀπεβίωσε. Ἡ κηδεία του ἐγένετο μὲ ἐξαιρετικὲς τιμές.
Το πρωτότυπο κείμενο της εφημερίδας «Πατρίς» (φύλλο 21ης Δεκεμβρίου 1912) αποτελεί ένα από τα πιο συγκλονιστικά δείγματα της πολεμικής αρθρογραφίας εκείνης της εποχής. Ακολουθεί το κύριο μέρος του δημοσιεύματος (με τη χαρακτηριστική ορθογραφία της εποχής):
«ΕΡΡΙΚΟΣ ΙΟΣΑΔΡΟΦΣΚΗΣ»
«Μεταξύ των ηρωϊκών μορφών, αίτινες έπεσαν υπέρ της ελευθερίας της Ηπείρου, εξέχει η μορφή του εφέδρου ανθυπολοχαγού Ερρίκου Ιοσαδρόφσκη. Ο θάνατός του, επισυμβάς κατά την φονικήν μάχην της Αετορράχης, βυθίζει εις πένθος ου μόνον την προσφιλή του οικογένειαν, αλλά και σύμπασαν την ελληνικήν κοινωνίαν, ήτις εγίγνωσκε την ευγένειαν των αισθημάτων του και την ακραιφνή αυτού φιλοπατρίαν.»
«Ο Ιοσαδρόφσκη, καίτοι πολωνικής καταγωγής, υπήρξεν εις εκ των πλέον ενθουσιωδών Ελλήνων αξιωματικών. Κατά την κρίσιμον στιγμήν της εφόδου, τεθείς επικεφαλής των ανδρών του, ώρμησε μετά παραδείγματος αυταπαρνήσεως κατά των εχθρικών χαρακωμάτων. Ενώ δε διά της φωνής του και του παραδείγματός του εθάρρυνε τους στρατιώτας του, εβλήθη και έπεσεν ένδοξος επί του πεδίου της τιμής, ποτίσας διά του ευγενούς αίματός του την γην της Ηπείρου, ην τοσούτον ηγάπησε.»
«Η θυσία του νέου τούτου αξιωματικού, όστις εγκατέλειψε τας ανέσεις της πρωτευούσης ίνα σπεύση εις την φωνήν της πατρίδος, θα παραμείνη εσαεί ως φωτεινόν παράδειγμα καθήκοντος. Η “Πατρίς” συλλυπείται βαθέως τους οικείους του και ιδία την αδελφήν του, σύζυγον του εν τω Επιτελείω διακρινόμενου ταγματάρχου κ. Ιωάννου Μεταξά.»
Ἀνοιχτὴ ἐπιστολή στὴν ἐφημερίδα «Πατρίς» (5 Ἰανουαρίου 1913)
Ὁ ἱερέας καὶ ὁπλαρχηγὸς Χρυσόστομος Γ. Χρυσομαλλίδης (γνωστὸς ὡς Παπαδράκος) ἔγραψε ἀνοικτὴ ἐπιστολή στὴν ἐφημερίδα Πατρίς, στὶς 5 Ἰανουαρίου 1913, ὅπου περιγράφει με λεπτομέρειες τὰ γεγονότα γύρω ἀπὸ τὸν θάνατον καὶ τὴν ταφήν τοῦ Ἰοσαδρόφσκη.
Χρονολογία καὶ τόπος:
Ὅπως σημειώνει ὁ Παπαδράκος, «τὴν 16ην τοῦ μηνός (Δεκεμβρίου), ἡμέραν Κυριακή», ἐπέβλεψε τὸ δεξιὸν τμήμα τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ κεράς τοῦ Μπιζανίου (Βουνά / Ἀετοράχη), ὅπου ἔπεσε μαχόμενος ὁ ἀνθυπολοχαγός.
Θάνατος καὶ ταφή:
- Ὁ Ἰοσαδρόφσκης ἐτάφη στὸ πεδίον τῆς μάχης.
- Ὁ Παπαδράκος περιγράφει λεπτομερώς ὅτι ἐτέλεσε θείαν λειτουργίαν ἐπὶ τοῦ τάφου τοῦ θανόντος Ἑρρίκου, χρησιμοποιῶν δύο κιβώτια φυσιγγίων ὡς αὐτοσχέδιον Ἁγίαν Τράπεζαν καὶ τὸ ὅπλον τοῦ ἐκλιπόντος μπροστά.
Συνθήκες μάχης καὶ σεβασμός:
- Ἡ λειτουργία ἐγένετο ἐνῶ ἀκόμα διεξάγονταν οἱ μάχες — μὲ βροχὴ ἀπὸ σφαῖρες καὶ ὀβίδες γύρω — χωρὶς ὅμως νὰ προκληθοῦν τραυματισμοί ἐντός τῆς τελετῆς.
- Ὁ ἱερεὺς σημειώνει ὅτι αἱ ὀβίδες πολλαπλασιάσθηκαν μετὰ τὸ τέλος τῆς λειτουργίας, θερίζοντας γύρω, ἀλλὰ χωρὶς νὰ βλάψουν τὸν τάφον ἢ νὰ προκαλέσουν θάνατον ἐκείνην τὴ στιγμήν.
Λόγος καὶ «μήνυμα»:
Ὁ Παπαδράκος, στὸν λόγον του πρὸς τοὺς παρευρισκομένους στρατιώτας, χαρακτήρισε τὸν Ἰοσαδρόφσκη ὡς «εὐτυχῶς προσκείμενον νεκρόν», διότι ἔπεσε ἥρωικά, καὶ ἐξέφρασε ὅτι ἡ θυσία του θὰ ἐμπνέῃ αὐταπάρνησιν, αὐτοθυσίαν, θάρρος καὶ πειθαρχίαν.
Δυστυχῶς, τὸ μνημεῖον ποὺ ἀνεγέρθη ἐν ἀγνώστῳ χρόνῳ, εἶναι ἐγκαταλελειμμένον καὶ οὔτε κάποια ἐκδήλωσις ἢ μνημόσυνον γίνεται πρὸς τιμήν του. Τό μνημεῖον ἀπέχει 15 μ. περίπου ἀπό τό μνημεῖο τῆς μάχης τῆς Ἀετορράχης.
Ἀκολουθοῦν φωτογραφίες τοῦ μνημείου δίπλα στὸ ἐκκλησάκι τοῦ Ἁγίου Νικολάου στὸ ὕψωμα Ἀετοράχη.
Πληροφορίες :
Περιοδικόν Σύγγραμμα ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ (Ιανουάριος – Φεβρουάριος 1964)
ΝΕΩΤΕΡΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ : https://sitalkisking.blogspot.com/2017/06/blog-post_29.html
Φωτογραφίες : Ἀντώνιος Βασιλείου.
Σημείωση: Ορισμένες από τις παραπάνω πληροφορίες ενδεχομένως να απαιτούν διασταύρωση με στοιχεία που δεν είχα την δυνατότητα να εντοπίσω.
