Από τον Νάσερ στον Ερντογάν: Η Ιστορική Επανάληψη της Σύγκρουσης με το Ισραήλ.

Άρθρο του Αντγου (ε.α.) Αντώνη Βασιλείου*

Ανάλυση: Το «Εγχειρίδιο» της Περιφερειακής Ηγεμονίας και ο Κίνδυνος μιας Νέας Ανάφλεξης

Η ιστορία της Μέσης Ανατολής μοιάζει συχνά με ένα εκκρεμές που κινείται ανάμεσα σε περιόδους εύθραυστης ισορροπίας και εκρηκτικών συγκρούσεων. Στο επίκεντρο αυτής της κίνησης βρίσκονται χαρισματικοί ηγέτες που επιδιώκουν να μετατρέψουν την εσωτερική τους ισχύ σε περιφερειακή κυριαρχία. Σήμερα, η ρητορική και οι κινήσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απέναντι στο Ισραήλ προκαλούν αναπόφευκτους συνειρμούς με τις ενέργειες του Γκαμάλ Άμπντελ Νάσερ τη δεκαετία του 1960.

Τον Απρίλιο του 2026, απευθυνόμενος στο Διεθνές Συνέδριο Πολιτικών Κομμάτων Ασίας στην Κωνσταντινούπολη, ο Ερντογάν δήλωσε: «Όπως μπήκαμε στο Καραμπάχ, όπως μπήκαμε στη Λιβύη, το ίδιο μπορούμε να κάνουμε και σε αυτούς. Δεν υπάρχει τίποτα που να μας εμποδίζει.» [1] Η δήλωση αυτή, η πιο άμεση στρατιωτική απειλή που έχει διατυπωθεί ποτέ από Τούρκο πρόεδρο εναντίον του Ισραήλ, συνιστά κλιμάκωση σε μια συστηματική στρατηγική επιδίωξης περιφερειακής ηγεμονίας που ξεκίνησε αμέσως μετά τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023.

Η Στρατηγική της «Σημαίας»: Ομοιότητες στη Ρητορική και τη Δράση

Ο Νάσερ και ο Ερντογάν, παρά τις διαφορετικές ιδεολογικές τους αφετηρίες, ο πρώτος με τον κοσμικό Παναραβισμό και ο δεύτερος με τον πολιτικό Ισλαμισμό, μοιράζονται κοινά εργαλεία άσκησης πολιτικής: [2]

1. Η Ηθική Ανωτερότητα ως Μοχλός Ηγεμονίας: Όπως ο Νάσερ αυτοανακηρύχθηκε «ασπίδα» της αραβικής αξιοπρέπειας, έτσι και ο Ερντογάν τοποθετεί την Τουρκία ως τη «συνείδηση της ανθρωπότητας» και τον μοναδικό προστάτη των Μουσουλμάνων της Παλαιστίνης. Το 2025, κατά τη λήξη του Ραμαζανιού, έφτασε μάλιστα να εκφράσει ευχή να «καταστρέψει ο Αλλάχ το Σιωνιστικό Ισραήλ», χρησιμοποιώντας γλώσσα που απονομιμοποιεί την ίδια την ύπαρξη του κράτους. [3]
2. Η Ρητορική της Απονομιμοποίησης: Η γλώσσα που χρησιμοποιείται σήμερα από την Άγκυρα, χαρακτηρισμός του Ισραήλ ως «τρομοκρατικού κράτους», σύγκριση του Νετανιάχου με τον Χίτλερ και τον Στάλιν, εντάξεις στη μήνυση της Νότιας Αφρικής στο Διεθνές Δικαστήριο, θυμίζει έντονα τις εκπομπές του σταθμού «Φωνή των Αράβων» του Καΐρου. [4]
3. Η Εργαλειοποίηση της Χαμάς: Ο Νάσερ υποστήριζε τους «Φενταγίν» για να πλήξει το Ισραήλ έμμεσα. Ο Ερντογάν, αρνούμενος να χαρακτηρίσει τη Χαμάς τρομοκρατική οργάνωση και παρέχοντάς της πολιτικό καταφύγιο, χρησιμοποιεί την οργάνωση ως πιόνι στη γεωπολιτική σκακιέρα. Από το 2006, η Τουρκία φιλοξενεί ηγετικά στελέχη της Χαμάς και δυτικές υπηρεσίες εκτιμούν ότι σημαντικό μέρος των εξωτερικών περιουσιακών στοιχείων της οργάνωσης, ύψους περίπου 500 εκατομμυρίων δολαρίων, βρίσκεται σε τουρκικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. [5]
4. Η Επιδίωξη Ηγεμονίας μέσω Περιφερειακού Κενού: Όπως ο Νάσερ εκμεταλλεύτηκε τη μετααποικιακή αποσύνθεση για να ηγηθεί του αραβικού κόσμου, έτσι και ο Ερντογάν εκμεταλλεύεται το στρατηγικό κενό που δημιούργησε η πτώση του Άσαντ (Δεκέμβριος 2024) και η εξασθένηση της ιρανικής επιρροής, επιχειρώντας να θεμελιώσει ένα νέο σουνιτικό μπλοκ υπό τουρκική αιγίδα. [6]

Το Μάθημα του 1967: Όταν οι Λέξεις γίνονται Σιδερένια Δεσμά.

Η ιστοριογραφία για τον Πόλεμο των Έξι Ημερών έχει καταλήξει σε μια εκπληκτική συναίνεση: ο Νάσερ δεν επιδίωκε άμεσο πόλεμο το 1967. Η κυρίαρχη άποψη μεταξύ των ιστορικών είναι ότι μια σειρά από λανθασμένες εκτιμήσεις και παρανοήσεις, στις οποίες συνέβαλαν ψευδείς σοβιετικές πληροφορίες περί ισραηλινής επίθεσης στη Συρία, οδήγησαν και τις δύο πλευρές σε πόλεμο που κανείς εξ αυτών δεν επιθυμούσε. [7]

Ο Νάσερ εγκλωβίστηκε στη δική του ρητορική: μόλις εκδίωξε τη UNEF, έκλεισε τα Στενά του Τιράν στην ισραηλινή ναυτιλία (22 Μαΐου 1967) και ανήγγειλε δημοσίως ότι ο στρατός του είναι έτοιμος για πόλεμο, στερήθηκε κάθε δυνατότητα υποχώρησης χωρίς να χάσει το ηγεμονικό του κύρος. Το Ισραήλ αντέδρασε με το προληπτικό αεροπορικό πλήγμα της 5ης Ιουνίου 1967, καταστρέφοντας σχεδόν εξ ολοκλήρου την αιγυπτιακή αεροπορία στο έδαφος. [8]

Σήμερα, ο Ερντογάν ακροβατεί σε ένα παρόμοιο τεντωμένο σχοινί. Ταυτόχρονα με τις στρατιωτικές απειλές, ένα τουρκικό δικαστήριο εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για 37 ανώτατους Ισραηλινούς αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου του Πρωθυπουργού Νετανιάχου, με κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου και γενοκτονία σε σχέση με τη ναυτική παρακολούθηση του φιλοπαλαιστινιακού στόλου «Σαμούντ» τον Οκτώβριο του 2025. [9] Το διακύβευμα είναι πλέον ορατό: η κλιμάκωση έχει αρχίσει να αποκτά τη δική της ανεξέλεγκτη δυναμική.

Πορεία προς τη Σύγκρουση ή Ψυχροπολεμικό Θέατρο;

Παρά τις ομοιότητες, υπάρχουν δομικές διαφορές που καθιστούν μια άμεση πολεμική σύγκρουση Τουρκίας-Ισραήλ λιγότερο πιθανή σε σχέση με το σενάριο του 1967:

• Το Πλέγμα του ΝΑΤΟ: Η Τουρκία, μέλος της Συμμαχίας από το 1952 με τον αριθμητικά δεύτερο μεγαλύτερο στρατό μεταξύ των χωρών-μελών, έχει πολλά να χάσει από μια ρήξη με τη Δύση. Παρότι ο Ερντογάν έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα το βέτο στο ΝΑΤΟ ως εργαλείο πίεσης, όπως η άρνηση συμμετοχής του Ισραήλ σε άσκηση του Σεπτεμβρίου 2025, ένας ανοιχτός πόλεμος θα σήμαινε πλήρη διακοπή της σχέσης με την Ουάσιγκτον. Ταυτόχρονα, η προοπτική αγοράς F-35 λειτουργεί ως μοχλός αμερικανικής επιρροής. [10]
• Οικονομική Αλληλεξάρτηση και Εσωτερική Ευθραυστότητα: Σε αντίθεση με την Αίγυπτο του Νάσερ, η Τουρκία είναι χώρα G20 με βαθιές εμπορικές διασυνδέσεις. Παρά το πλήρες εμπορικό εμπάργκο που επέβαλε τον Μάιο του 2024, σημαντικές ποσότητες εμπορευμάτων εξακολουθούν να διακινούνται μέσω τρίτων χωρών. Η τουρκική λίρα παραμένει ευάλωτη, ο πληθωρισμός ανέρχεται περί το 25% και η ανεργία στο 8,6%. [11]
• Γεωγραφικό Φράγμα: Η έλλειψη χερσαίων συνόρων σημαίνει ότι οποιαδήποτε στρατιωτική εμπλοκή θα ήταν αεροναυτική, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο «τυχαίου» επεισοδίου στην Ανατολική Μεσόγειο, ειδικά δεδομένης της αυξανόμενης τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στη Συρία. [12]
• Η Αμερικανική Μεσολάβηση: Τον Μάρτιο του 2025, ο αμερικανικός ειδικός απεσταλμένος Στιβ Ουίτκοφ χαρακτήρισε «μετασχηματιστική» την τηλεφωνική επικοινωνία Ερντογάν-Τραμπ. Η αμερικανική εμπλοκή αποτελεί βασικό παράγοντα αποτροπής ανοιχτής σύγκρουσης. [13]

Η Νέα Μεταβλητή: Ο Παράγοντας Συρία

Ένα κρίσιμο στοιχείο που απουσίαζε από το σενάριο του 1967 είναι η Συρία. Μετά την πτώση του Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, η Τουρκία έχει επιδείξει σαφείς φιλοδοξίες στρατιωτικής παρουσίας στο κεντρικό και νότιο τμήμα της χώρας. Ωστόσο, ο νέος Σύριος πρόεδρος Αλ-Σαρά επιδιώκει διαφοροποίηση των εξωτερικών υποστηρικτών, ενώ το Ισραήλ έχει πραγματοποιήσει εκατοντάδες αεροπορικές επιδρομές για να αποτρέψει τη δημιουργία τουρκικής στρατιωτικής υποδομής στο νότο. Η Συρία ενδέχεται να αποτελέσει τη γεωγραφική αρένα όπου οι εντάσεις Τουρκίας-Ισραήλ θα εκφραστούν πρώτα έμμεσα. [6]

Συμπέρασμα: Ελεγχόμενη Ένταση ή Ανεξέλεγκτη Ορμή;

Ο Ερντογάν χρησιμοποιεί το «φάντασμα» του Νάσερ για να γοητεύσει τις μάζες, αλλά γνωρίζει καλά την κατάληξη του Αιγύπτιου ηγέτη μετά την καταστροφή του 1967: ηθική εξόντωση, κατάρρευση ηγεσίας, και το τέλος της παναραβικής ιδεολογίας. Η εκτίμηση ανεξάρτητων αναλυτών, όπως ο ερευνητής Γιόνι Μπεν Μενάχεμ του Κέντρου Ασφάλειας Ιερουσαλήμ, είναι ότι η Τουρκία επιδιώκει να πληρώσει το κενό που αφήνει η εξασθένηση του ιρανικού «Άξονα της Αντίστασης» και να αναδυθεί ως κυρίαρχη δύναμη του σουνιτικού κόσμου. [14]

Η στρατηγική της Τουρκίας φαίνεται να είναι η ελεγχόμενη ένταση: αρκετή ώστε να ηγείται του αντί-ισραηλινού μετώπου και να κερδίζει ισλαμικό εκλογικό κεφάλαιο, αλλά όχι τόσο ώστε να πυροδοτήσει έναν πόλεμο που δεν μπορεί να κερδίσει χωρίς να χάσει τις ευρωπαϊκές αγορές, τα δυτικά κεφάλαια και τη θέση της στο ΝΑΤΟ. Ωστόσο, ο ίδιος ο Ερντογάν έχει ήδη χτίσει δεσμεύσεις, νομικές, διπλωματικές, ρητορικές, που δυσκολεύουν την υποχώρηση.

Το μάθημα του 1967 παραμένει επίκαιρο και επικίνδυνο: στην ιστορία της Μέσης Ανατολής, οι «κόκκινες γραμμές» συχνά σβήνονται από την ίδια την ορμή των γεγονότων, όχι από ενσυνείδητη πολιτική επιλογή. Το εκκρεμές συνεχίζει να κινείται.

Πιστεύετε κάποιος ότι ο ρεαλισμός της τουρκικής διπλωματίας θα υπερισχύσει τελικά της ιδεολογικής φόρτισης που καλλιεργεί ο Ερντογάν; Ή η λογική της κλιμάκωσης, όπως και το 1967, θα αποκτήσει τη δική της, ανεξέλεγκτη δυναμική;

* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος ΜΧ (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ.

Πηγές και Βιβλιογραφία

• Jerusalem Post, «Erdogan threatens military action against Israel» (Απρίλιος 2026): https://www.jpost.com/middle-east/article-892720 · Al Jazeera, «War of words as Erdogan says Turkey could intervene» (Ιούλιος 2024): https://www.aljazeera.com/news/2024/7/29/hitler-vs-saddam-war-of-words
• MERIP, «Calling Erdogan’s Bluff on Palestine» (Φεβρουάριος 2024): https://www.merip.org/2024/02/calling_erdogans_bluff/
• INSS Insight No. 2061, «Turkey Is Not Iran, but It Is a Threat» (Νοέμβριος 2025): https://www.inss.org.il/publication/turkish-threat/
• Ely Karmon, «Erdogan’s Turkey poses an immediate strategic threat to Israel», Times of Israel Blogs (Νοέμβριος 2025): https://blogs.timesofisrael.com/erdogans-turkey-poses-an-immediate-strategic-threat-to-israel/
• JINSA, «Erdogan Calls for Israel’s Destruction» (Απρίλιος 2025): https://jinsa.org/wp-content/uploads/2025/04/Erdogan-calls-for-Israels-Destruction-1.pdf
• Al Habtoor Research Centre, «The Turkey-Israel Fault Line and the Future of the Middle East» (Μάρτιος 2026): https://www.habtoorresearch.com/programmes/turkey-israel-future-middle-east/
• Wilson Center, «The 1967 Six-Day War»: https://www.wilsoncenter.org/publication/the-1967-six-day-war
• Encyclopaedia Britannica, «Six-Day War» (ενημερώθηκε Απρίλιος 2026): https://www.britannica.com/event/Six-Day-War · Wikipedia, «Six-Day War»: https://en.wikipedia.org/wiki/Six-Day_War
• Jerusalem Post, «’Israel cannot live without hostility’: Turkey warns» (Απρίλιος 2026): https://www.jpost.com/middle-east/article-892842
• Jerusalem Post, «Turkey’s NATO veto against Israel» (Μάρτιος 2025): https://www.jpost.com/opinion/article-847383 · Wikipedia, «Turkey in NATO»: https://en.wikipedia.org/wiki/Turkey_in_NATO
• Middle East Monitor, «Turkey as Israel’s ‘next Iran’?» (Φεβρουάριος 2026): https://www.middleeastmonitor.com/20260222-turkey-as-israels-next-iran-a-strategic-rivalry-reconsidered/
• WANA, «Will Israel Attack Turkey?» (Νοέμβριος 2025): https://wanaen.com/is-turkey-a-possible-target-for-israel/
• JINSA (2025), σ. 4–5 · BISI, «Post Israel-Hamas Conflict Turkey and NATO Relations» (Δεκέμβριος 2025): https://bisi.org.uk/reports/post-israel-hamas-conflict-turkey-and-nato-relations
• Jerusalem Post, «’More dangerous by the day’: The growing threat Erdogan poses to Israel» (Απρίλιος 2026): https://www.jpost.com/middle-east/article-892789