Γράφει ο Αντγος (εα) Αντώνης Βασιλείου *
Η Τουρκία, στρατηγικός κόμβος μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής, βρίσκεται για δεκαετίες στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής σκέψης, όχι μόνο λόγω της γεωγραφικής της θέσης αλλά και λόγω της συμμετοχής της στο ΝΑΤΟ. Η σύγχρονη συζήτηση γύρω από την «αξιοπιστία» της Τουρκίας ως συμμάχου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) έχει πολλαπλές διαστάσεις, γεωπολιτικές, στρατηγικές και οικονομικές.
Η Τουρκία ως «ασπίδα» της ΕΕ
Σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο παγκόσμιο περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει πολλαπλές εξωτερικές απειλές: από τη ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία και την ενεργειακή πίεση, μέχρι την αστάθεια στη Μέση Ανατολή και τη μεταναστευτική κρίση. Η Τουρκία, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και των στρατιωτικών δυνατοτήτων της, θεωρείται για ορισμένους Ευρωπαίους αξιωματούχους ως:
- Γεωστρατηγικός φράχτης: Στη Μαύρη Θάλασσα και τα σύνορα με τη Μέση Ανατολή, η Τουρκία ελέγχει κρίσιμες οδούς μεταφοράς ενέργειας και εμπορίου, αλλά και τις μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη.
- Αντισταθμιστικό στοιχείο απέναντι στη Ρωσία: Η Τουρκία, παρά τις εντάσεις με χώρες της ΕΕ, έχει συμμετάσχει σε στρατιωτικές συνεργασίες στο ΝΑΤΟ και έχει δυνάμεις που μπορούν υπό όρους να συμβάλλουν σε κοινές στρατηγικές αποτροπής.
- Στρατιωτική δύναμη projection: Η ισχυρή στρατιωτική της βιομηχανία και η εμπειρία σε περιοχές κρίσης, όπως στη Συρία, προσφέρουν στην ΕΕ ένα επιπλέον εργαλείο αντίδρασης σε ασύμμετρες απειλές.
Γιατί η ΕΕ θέλει την Τουρκία στην αρχιτεκτονική ασφαλείας της;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συνειδητοποιήσει ότι η αδυναμία ενσωμάτωσης ή συνεργασίας με την Τουρκία δημιουργεί «κενά ασφαλείας» σε κρίσιμες περιοχές. Παρά τις πολιτικές εντάσεις, από θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέχρι διπλωματικές κρίσεις με χώρες όπως η Κύπρος και η Ελλάδα, η στρατηγική αξία της Τουρκίας παραμένει υπολογίσιμη.
Συγκεκριμένα:
- Η Τουρκία συμβάλλει στον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών, ιδιαίτερα μετά την κρίση του 2015, με συμφωνίες όπως η τουρκο-ευρωπαϊκή συμφωνία για το προσφυγικό.
- Η Τουρκία αποτελεί κρίσιμο παράγοντα στην αρχιτεκτονική της ασφάλειας στη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα, περιοχές με αυξανόμενη στρατηγική ένταση λόγω Ρωσίας, Λιβύης και ενεργειακών συμφερόντων.
Η αξιοπιστία της Τουρκίας ως συμμάχου της ΕΕ:
Η σχέση ΕΕ–Τουρκίας χαρακτηρίζεται από έντονες αντιφάσεις. Από τη μία, η Τουρκία συμμετέχει ενεργά σε στρατιωτικές αποστολές και συνεργασίες ΝΑΤΟ που ευθυγραμμίζονται με τα ευρωπαϊκά συμφέροντα. Από την άλλη, η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας είναι συχνά αυτόνομη και απρόβλεπτη, όπως φαίνεται από τις εντάσεις στο Αιγαίο, στην Κύπρο και τις σχέσεις της με Ρωσία και Μέση Ανατολή.
Σημαντικοί παράγοντες που αμφισβητούν την αξιοπιστία της περιλαμβάνουν:
- Ασυνεπείς συμμαχικές επιλογές: Συχνές στρατηγικές αποκλίσεις από τις ευρωπαϊκές θέσεις, όπως η αγορά ρωσικών S-400 και η μη επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία.
- Πολιτική εσωτερικής καταστολής: Προβλήματα με την δημοκρατική διακυβέρνηση και τα ανθρώπινα δικαιώματα δημιουργούν εμπόδια για ουσιαστική συνεργασία.
- Διπλωματικά παίγνια: Η Τουρκία συχνά χρησιμοποιεί τις σχέσεις της με την ΕΕ ως μέσο πίεσης σε θέματα όπως το προσφυγικό ή η ένταξη στην ΕΕ.
Συμπέρασμα
Η Τουρκία παραμένει ένας εν δυνάμει γεωστρατηγικός παράγοντας για την ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά όχι χωρίς προκλήσεις και προβλήματα. Η ΕΕ την θέλει ως εταίρο στην αρχιτεκτονική ασφαλείας της λόγω θέσης, στρατιωτικού μεγέθους και δυνατότητας ελέγχου κρίσιμων ροών, ενώ η αξιοπιστία της παραμένει υπό συνεχή αμφισβήτηση. Σε πρακτικό επίπεδο, η Τουρκία μπορεί να «σώσει» την ΕΕ από εξωτερικές απειλές μόνο εφόσον υπάρχει σαφής συμφωνία στρατηγικών στόχων και μηχανισμοί εμπιστοσύνης που περιορίζουν την ασυμφωνία και τις μονομερείς ενέργειες της.