Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.
Οι ΗΠΑ λένε ότι η Ουκρανία πρέπει να αποδεχθεί τη διευθέτηση που έχει διαπραγματευτεί με τη Μόσχα, ώστε όλοι να μπορούν να συνεχίσουν με την οικοδόμηση μιας καλύτερης Ουκρανίας. Αυτός είναι ο σωστός στόχος, αλλά εάν η συμφωνία γραφτεί όπως αναφέρεται, δεν θα ήταν εφικτή.
Αν και η πρόταση της κυβέρνησης Τράμπ δεν έχει δημοσιευθεί, μια αναφορά στην Daily Telegraph αναφέρει ότι αποτελείται από επτά βασικά σημεία. Οι δύο πρώτα είναι αποκαλυπτικά: άμεση κατάπαυση του πυρός, ακολουθούμενη από απευθείας συνομιλίες μεταξύ Μόσχας και Κιέβου.
Επομένως, αυτή δεν είναι η μεγάλη ειρηνευτική συμφωνία που λένε οι Αμερικανοί αξιωματούχοι, αλλά μια αποδοχή των ρωσικών όρων για την άνευ όρων κατάπαυση του πυρός που πρότεινε ο Ντόναλντ Τράμπ πριν από περισσότερο από ένα μήνα. Υποτίθεται ότι θα ακολουθούσαν διαπραγματεύσεις για μια πλήρη διευθέτηση, αλλά η κυβέρνηση είναι τόσο πρόθυμη να κάνει κάτι που φαίνεται ότι έχει εκπληρώσει εκ των προτέρων τα περισσότερα από τα πολεμικά αιτήματα της Ρωσίας.
Αυτά περιλαμβάνουν μια εγγύηση ότι η Ουκρανία δεν θα ενταχθεί ποτέ στον Οργανισμό της Συνθήκης του Βορείου Ατλαντικού, ότι οι ΗΠΑ θα αναγνωρίσουν την Κριμαία, την οποία το Κρεμλίνο προσάρτησε από την Ουκρανία το 2014 ως κυρίαρχο ρωσικό έδαφος, ότι οι δυνάμεις του Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν θα διατηρήσουν τον έλεγχο σχεδόν όλων των άλλων ουκρανικών εδαφών που έχουν καταλάβει με τη βία από την εισβολή της 24ης Φεβρουαρίου 2022 και ότι οι ΗΠΑ θα άρουν τις οικονομικές κυρώσεις.
Υπάρχουν λίγα εδώ για το Κίεβο, εκτός από κάποιες μικρές εδαφικές ανταλλαγές και την άδεια πρόσβασης στα δικά του ποτάμια. Υπάρχει, ωστόσο, ένα σημαντικό όφελος για την Ουάσιγκτον, η οποία θα αποκτούσε τον έλεγχο των ορυκτών πόρων και των μεγάλων υποδομών της Ουκρανίας, μαζί με το 50% των εσόδων που παράγουν. Οι ΗΠΑ θα πάρουν επίσης τον έλεγχο του τεράστιου πυρηνικού εργοστασίου Enerhodar της Ουκρανίας, που βρίσκεται επί του παρόντος υπό ρωσική κατοχή.
Το θέμα εδώ δεν είναι ότι όλοι αυτοί είναι όροι που η Ουκρανία δεν μπορεί να δεχτεί. Αυτό που είναι απαράδεκτο είναι ότι οι βασικές παραχωρήσεις παραδίδονται στη Ρωσία με αντάλλαγμα τίποτα πιο σταθερό από μια κατάπαυση του πυρός που μπορεί να μην έχει διάρκεια. Η εισβολή του Πούτιν ανταμείβεται με την ψευδή υπόθεση ότι η κατάκτηση ολόκληρης της Ουκρανίας από την πλευρά της είναι κατά τα άλλα αναπόφευκτη και ότι το Κίεβο και οι σύμμαχοί του δεν έχουν χαρτιά να παίξουν.
Ιδού τι πρέπει να περιλαμβάνει η συμφωνία, αν θέλει να επιτρέψει την οικοδόμηση μιας καλύτερης Ουκρανίας και όχι μόνο μιας ισχυρότερης Ρωσίας:
Στην κορυφή της λίστας θα είναι σαφώς καθορισμένες εγγυήσεις ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένου ενός μηχανισμού για τη διασφάλιση μόνιμης κατάπαυσης του πυρός. Η Ρωσία και η Ουκρανία, σε τελική ανάλυση, συμφώνησαν να σταματήσουν όλες τις μάχες το 2014, το αποτέλεσμα των οποίων ήταν οκτώ χρόνια πολέμου χαμηλού επιπέδου, ακολουθούμενη από μία πλήρη ρωσική εισβολή το 2022. Ο ευρωπαϊκός συνασπισμός των πρόθυμων έχει καταστήσει σαφές, ότι είναι έτοιμος να στηρίξει την κατάπαυση του πυρός, αλλά μόνο με τη συμμετοχή των ΗΠΑ, για να αποτρέψει τις ρωσικές επιθέσεις στην ειρήνη. Όμως δεν υπάρχει καμία ένδειξη μιας τέτοιας δέσμευσης των ΗΠΑ, η οποία πρέπει να γίνει και να διευκρινιστεί στη συμφωνία.
Η συμφωνία θα πρέπει επίσης να αναφέρει ξεκάθαρα ότι η Ουκρανία έχει το δικαίωμα να οπλίσει και να υπερασπιστεί τον εαυτό της ως κυρίαρχο κράτος, αποκλείοντας έτσι το επίμονο αίτημα της Ρωσίας να αποστρατικοποιηθεί ο γείτονάς της. Χωρίς αυτό και άλλες εγγυήσεις, συμπεριλαμβανομένης της ξεκάθαρης προθυμίας των ΗΠΑ να τις αναλάβουν, υπάρχει μικρή πιθανότητα να ευημερήσει η Ουκρανία. Γιατί οποιοσδήποτε επιχειρηματίας θα μπορούσε να επενδύσει σε κάτι που θα μπορούσε γρήγορα να καταστραφεί;
Για τον ίδιο λόγο, οποιαδήποτε αναγνώριση της κυριαρχίας της Ρωσίας στην Κριμαία πρέπει να ανταλλάσσεται με περιορισμούς που εμποδίζουν τον Πούτιν να τη μετατρέψει ξανά σε μια γιγάντια στρατιωτική βάση, με επίκεντρο τα ζωτικά λιμάνια, τη ναυτιλία και τις γεωργικές εστίες της Ουκρανίας, για να μην αναφέρω άλλα παράκτια κράτη της Μαύρης Θάλασσας. Η αναγνώριση πρέπει επίσης να ανταλλάσσεται με την εγκατάλειψη των διεκδικήσεων της Ρωσία σε εδάφη που δεν έχει ακόμη καταλάβει.
Πρέπει επίσης να υπάρξει μια θεραπεία για ορισμένα από τα εγκλήματα πολέμου που έχει διαπράξει η Ρωσία. Το Κρεμλίνο δεν μπορεί να αναγκαστεί να αναγνωρίσει τις σφαγές αμάχων, αλλά θα πρέπει τουλάχιστον να αναγκαστεί να επιστρέψει τα απαχθέντα παιδιά στις ουκρανικές οικογένειές τους.
Αν αυτό ακούγεται πολύ, απέχει πολύ από μια εξαντλητική λίστα, γι’ αυτό μια άνευ όρων προσωρινή κατάπαυση του πυρός ήταν η σωστή ιδέα, δίνοντας χώρο για παρατεταμένες συνομιλίες. Αλλά το να παραχωρήσουμε πρώτα τη μόχλευση των ΗΠΑ και μόνο μετά να διαπραγματευτούμε τους όρους ασφαλείας που απαιτούνται για να διασφαλίσουμε ότι η ειρήνη θα διαρκέσει δεν έχει νόημα.
Η Ουκρανία δεν πρέπει να υπογράψει αυτή τη συμφωνία. Το γεγονός ότι ο Τράμπ έχει επικεντρώθηκε στη δήλωση του Ζελένσκι ότι το Κίεβο δεν μπορεί να αναγνωρίσει συνταγματικά την Κριμαία ως ρωσική, κάτι που δεν απαιτείται από την προτεινόμενη συμφωνία, υποδηλώνει ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ το γνωρίζει και ετοιμάζεται να μεταθέσει την ευθύνη για τη δική του αποτυχία σε έναν ηγέτη που σαφώς περιφρονεί.
Ο τρόπος με τον οποίο ο Τράμπ και οι απεσταλμένοι του προσεγγίζουν μια ειρηνευτική διευθέτηση στην Ουκρανία φαίνεται ανεξήγητος, μέχρι να αντιληφθεί κανείς, ότι προτεραιότητα δεν είναι η διαρκής ειρήνη και κυριαρχία για το Κίεβο ή τα σταθερά σύνορα στην Ευρώπη, αλλά η επαναφορά των σχέσεων ΗΠΑ-Ρωσίας, και αν η Ουκρανία δεν συνθηκολογήσει, ο Τράμπ πρέπει απλώς να πείσει τους Αμερικανούς, ότι φταίει το Κίεβο όταν οι συνομιλίες καταρρεύσουν.
Ο Τράμπ έχει τουλάχιστον δύο επιλογές. Είτε να απομακρυνθεί και να μην επιτύχει την ειρήνη που είχε πει κάποτε ότι θα μπορούσε να επιτύχει σε μια μέρα (το γνωστό στρίβειν δια του αρραβώνος), είτε να αναγνωρίσει τα πραγματικά εμπόδια σε μια συμφωνία και να χρησιμοποιήσει τη σημαντική μόχλευση που έχει για να την πετύχει. Όλες οι ενδείξεις, δυστυχώς, δείχνουν πιο πιθανή την πρώτη επιλογή.
* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος ΜΧ (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ. (antoniosvasileiou.gr)