Τουρκία, μία δικτατορία υπό ύφανση.


Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.

Οι δυτικοί θεσμοί δεν διαθέτουν τα εργαλεία για να αποτρέψουν ή να τιμωρήσουν τις παραβιάσεις των ευρωπαϊκών αξιών από την Τουρκία. Το 1997, κάποιοι μιλούσαν για την άνοδο της ανελεύθερης δημοκρατίας, δηλαδή ότι η δημοκρατία άνθιζε, αλλά το στήριγμα της, ο συνταγματικός φιλελευθερισμός, όχι. Πριν λίγο καιρό κάποιοι μίλησαν για τη σημερινή της μορφή, την οποία ονόμασαν «δικτατορία υπό ύφανση».

Ουσιαστικά, αυτή ήταν μια πρόοδος από τη δικτατορία που βασιζόταν στον φόβο, όπως ασκούνταν από τον Στάλιν, τον Χίτλερ και τον Φράνκο. Σε μια «δικτατορία υπό ύφανση», οι αυταρχικοί ηγέτες χρησιμοποιούν την τεχνολογία επικοινωνίας για να αποκτήσουν και να εξασφαλίσουν την εξουσία, διατηρώντας παράλληλα μια πρόσοψη δημοκρατικής νομιμότητας.

Ένας εν υπό ύφανση δικτάτορας προκηρύσσει εκλογές και δημοψηφίσματα, και κερδίζοντας τεράστιες νίκες, διεκδικεί μια εντολή προσαρμογής των πολιτικών και νομικών θεσμών. Θεσπίζει συνταγματικές αλλαγές, γεμίζει δικαστήρια και ρυθμιστικούς φορείς με πιστούς, και επιβάλλει ψηφοφόρους στις περιφέρειες για να δημιουργήσει ένα μαξιλάρι θεσμικής υποστήριξης.

Το ίδιο θα μπορούσε να ισχύει και για την Τουρκία. Ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κάποτε δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης τη δεκαετία του 1990, ήταν μαθητής του ισλαμιστή Νετζμετίν Ερμπακάν και της εθνικής του άποψης, ο οποίος ανατράπηκε στο μεταμοντέρνο πραξικόπημα του 1997 από τον στρατό. Ο Ερντογάν πήρε το μάθημά του και το 2001 ίδρυσε το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), το οποίο μετονομάστηκε σε δυτικό, μεταρρυθμιστικό, μετριοπαθές και νεοφιλελεύθερο.

Το επόμενο έτος, το AKP ήρθε στην εξουσία με λίγο περισσότερο από το ένα τρίτο των ψήφων, αλλά ο Ερντογάν το είχε ήδη ξεκαθαρίσει πέντε χρόνια νωρίτερα: «Η δημοκρατία δεν είναι ο στόχος μας. Είναι το όχημα».

Στην πραγματικότητα οι πολιτικές αξίες που αγαπά η παρούσα κυβέρνηση της Τουρκίας μοιάζουν πολύ με τον απολυταρχισμό της Ρωσίας του Πούτιν, καθώς και με το μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης σε βάρος των δημοκρατικών δικαιωμάτων και ελευθεριών στην Κίνα.

Μετά την απόπειρα πραξικοπήματος τον Ιούλιο του 2016, για την οποία κατηγορήθηκε το κίνημα Γκιουλέν υπό τον Τούρκο ιμάμη Φετουλάχ Γκιουλέν, έχουν ερευνηθεί πάνω από 600.000, οι μισοί από τους οποίους έχουν τεθεί υπό κράτηση και 96.000 φυλακίστηκαν. Ήδη δύο μήνες νωρίτερα, το κίνημα είχε χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση (FETÖ).

Η ανάγκη για νέες φυλακές έδωσε ώθηση στον ακμάζοντα κατασκευαστικό τομέα της Τουρκίας. Σύμφωνα με πληροφορίες 131 νέες φυλακές κατασκευάστηκαν μεταξύ Ιουλίου 2016 και Μαρτίου 2021 και εξετάζεται η κατασκευή 100 ακόμη. Η Τουρκία είναι επίσης ο πιο παραγωγικός δεσμοφύλακας δημοσιογράφων στον κόσμο και μια έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης για το 2022 αναφέρει ότι η χώρα αντιπροσωπεύει το ένα τρίτο όλων των κρατουμένων που κρατούνται στα κράτη μέλη.

Πάνω από 130.000 δημόσιοι υπάλληλοι έχουν απολυθεί, μεταξύ των οποίων 4.156 δικαστές και εισαγγελείς και 24.706 μέλη των ενόπλων δυνάμεων. Ως αποτέλεσμα, η τουρκική Πολεμική Αεροπορία υποφέρει από σοβαρή έλλειψη πιλότων και οι συνταξιούχοι πιλότοι αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην υπηρεσία.

Έχοντας γιορτάσει την πρώτη εκατονταετηρίδα της Τουρκικής Δημοκρατίας στις 29 Οκτωβρίου 2023, ο Πρόεδρος Ερντογάν ανακήρυξε τον δεύτερο αιώνα ως «ο αιώνα της Τουρκίας».

Το Συμβούλιο Υπουργών τον Οκτώβριο του 2016 αρνήθηκε στα τουρκικά πανεπιστήμια το δικαίωμα να διορίζουν τους δικούς τους πρυτάνεις και αντ’ αυτού εξουσιοδότησε τον πρόεδρο να το πράξει με νομοθετικό διάταγμα.

Ο Πρόεδρος Ερντογάν βρίσκει απογοητευτική την έκθεση για τις θρησκευτικές συμπεριφορές στην Τουρκία που δημοσιεύτηκε από το Ίδρυμα Οικονομικών Ερευνών της Τουρκίας (TEPAV), η οποία μεταξύ άλλων ευρημάτων, επιβεβαιώνει ότι όσο υψηλότερη εκπαίδευση έχουν οι ερωτηθέντες, τόσο λιγότερο σημαντική βρίσκουν τη θρησκεία.

Ο Ερντογάν θεωρεί τη στροφή σε ένα προεδρικό σύστημα το 2017, το οποίο αντικατέστησε το κοινοβούλιο με μια εκτελεστική προεδρία, καθοριστικής σημασίας για την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών της Τουρκίας. Να σημειωθεί επίσης ότι το 2023, ο αριθμός των νομοσχεδίων που ψηφίστηκαν με προεδρικά διατάγματα ήταν έξι φορές περισσότεροι από εκείνον που εγκρίθηκε με ψηφοφορίες της Βουλής.

Ο Πρόεδρος Ερντογάν δεσμεύτηκε επίσης να αναθεωρήσει το σύνταγμα του 1982, που ψηφίστηκε μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1980, το οποίο ορίζει ότι κανείς δεν θα επιτρέπεται να εκμεταλλεύεται τη θρησκεία με σκοπό την προσωπική ή πολιτική επιρροή. Αντίθετα, σκοπεύει να το αντικαταστήσει με ένα που είναι αστικό, φιλελεύθερο και χωρίς αποκλεισμούς. Δεδομένης της καταστολής της διαφωνίας, η οποία έχει λάβει διάφορες μορφές, συμπεριλαμβανομένης της προσβολής του προέδρου και ενός νόμου για την παραπληροφόρηση, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τι εννοεί ο Ερντογάν με τον όρο «φιλελεύθερο».

Ένα πρόσφατο περιστατικό συμπυκνώνει την ατμόσφαιρα καταστολής στην Τουρκία. Μια δασκάλα στην Αττάλεια συνελήφθη και απολύθηκε από τη δουλειά της εξαιτίας μιας επικριτικής ομιλίας που έκανε την Ημέρα της Δημοκρατίας και στην οποία είπε ότι «κάποιοι προσπαθούν να εκμεταλλευτούν όλες τις ευλογίες της Δημοκρατίας και να την καταστρέψουν. Από τη μια πλευρά, υπάρχουν εκείνοι που θυσίασαν τη ζωή τους για να γραφτεί η Δημοκρατία στο σύνταγμα πριν από εκατό χρόνια, και από την άλλη, αυτοί που προσπαθούν να το καταστρέψουν σήμερα και προσπαθούν να κάνουν τους πάντες να πιστέψουν στο παραμύθι του Αιώνας της Τουρκίας.»

Όσον αφορά την εξωτερική πολιτική, οι παράμετροι του AKP καθορίστηκαν σε μια κεντρική ομιλία που έγινε στο Φόρουμ της Κωνσταντινούπολης το 2012 από τον ιδεολόγο Ibrahim Kalin, ο οποίος αργότερα έγινε ο κύριος σύμβουλος και εκπρόσωπος του Ερντογάν. Τον Ιούνιο, ο Καλίν διορίστηκε επικεφαλής του Εθνικού Οργανισμού Πληροφοριών της Τουρκίας, MIT. Όπως εξήγησε ο Καλίν, το ευρωπαϊκό μοντέλο της κοσμικής δημοκρατίας, της πολιτικής και του πλουραλισμού φαίνεται να έχει μικρή έλξη στον αραβικό και ευρύτερο μουσουλμανικό κόσμο.

Ο Ερντογάν της Τουρκίας έχει επίσης λάβει σαφή θέση υπέρ της Χαμάς, χαρακτηρίζοντάς τους «μουτζαχεντίν», μια ομάδα απελευθέρωσης και όχι τρομοκρατική οργάνωση. Μετά τις αεροπορικές επιδρομές σε στόχους των Χούθι στην Υεμένη, ο Ερντογάν κατηγόρησε τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο ότι προσπαθούν να μετατρέψουν την Ερυθρά Θάλασσα σε «θάλασσα αίματος». Το γεγονός ότι η Τουρκία λειτουργεί ως κόμβος υποστήριξης για τους αντάρτες Χούθι, καθώς και ο πολλαπλασιασμός των ιρανικών εταιρειών στην Τουρκία, είναι άλλη μια αιτία ανησυχίας.

Οι σημερινοί δικτάτορες υπό ύφανση συμμετέχουν σε δυτικούς θεσμούς για να αποκομίσουν οφέλη. Αυτό κάνει η Τουρκία με την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Οι δυτικοί πολυμερείς οργανισμοί υποθέτουν κοινά ιδανικά και αμοιβαία εμπιστοσύνη, αλλά δεν διαθέτουν εργαλεία για να αποτρέψουν ή να τιμωρήσουν τη σταδιακή κακή συμπεριφορά.

Εναπόκειται στο ΝΑΤΟ, την ΕΕ και το Συμβούλιο της Ευρώπης να βγάλουν τα απαραίτητα συμπεράσματα.

* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος ΜΧ (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ. (antoniosvasileiou.gr)


Leave a Reply

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

© 2024 Antonios L Vasileiou

You cannot copy content of this page