Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.
Καθώς πλησιάζει η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ, 11 και 12 Ιουλίου, οι τουρκικές απαιτήσεις για τα στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων, μεταξύ άλλων ζητημάτων, φέρονται να καθυστερούν την αναθεώρηση της αμυντικής στρατηγικής του ΝΑΤΟ, την πιο φιλόδοξη από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Καθώς απομένουν λίγες ημέρες πριν από την επικείμενη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βίλνιους, η Τουρκία αυξάνει τις απαιτήσεις της για την αμυντική στρατηγική της συμμαχίας, ζητώντας οι κρίσιμες πλωτές οδοί που συνδέουν τη Μαύρη Θάλασσα με το Αιγαίο να αναφέρονται ως «Τουρκικά Στενά» παρά τα «Στενά».
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν συνεχίζει επίσης να πιέζει τη Σουηδία να πατάξει τους υποτιθέμενους Κούρδους τρομοκράτες ως προϋπόθεση για την επικύρωση της ένταξης της σκανδιναβικής αυτής χώρας στη συμμαχία.
Καθώς οι διπλωμάτες αγωνίζονται να προβλέψουν εάν ο Ερντογάν θα υποχωρήσει την τελευταία στιγμή και θα δοθεί το πράσινο φως για την ένταξη της Σουηδίας στη σύνοδο κορυφής που έχει οριστεί για τις 11-12 Ιουλίου στη λιθουανική πρωτεύουσα, η Τουρκία συσσωρεύει ξεχωριστές απαιτήσεις από την ίδια τη συμμαχία που απειλούν να αναστείλουν τη νέα αμυντική στρατηγική της. την πιο φιλόδοξη αναθεώρηση που θα συνταχθεί από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Η προσπάθεια έχει αποκτήσει πρόσθετο επείγοντα χαρακτήρα μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022.
Οι αντιρρήσεις της Τουρκίας αναφέρθηκαν αρχικά εν συντομία από τους New York Times, οι οποίοι δεν παρείχαν λεπτομέρειες. Το Reuters ανέφερε στις 16 Ιουνίου ότι οι υπουργοί Άμυνας του ΝΑΤΟ απέτυχαν να καταλήξουν σε συμφωνία για τα νέα επιχειρησιακά σχέδια, τα οποία περιγράφουν το πώς θα απαντήσει η συμμαχία σε μια πιθανή ρωσική επίθεση, λόγω αντιρρήσεων της Τουρκίας. Συγκεκριμένα η Άγκυρα αρνήθηκε να εγκρίνει το έγγραφο λόγω της διατύπωσης των γεωγραφικών τοποθεσιών, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου.
Η Ανώτατη Συμμαχική Διοίκηση του ΝΑΤΟ, η οποία είναι υπεύθυνη για όλες τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ, αντιστέκεται στις απαιτήσεις της Τουρκίας, οι οποίες δεν περιορίζονται στην Κύπρο. Η Τουρκία θέλει το κείμενο να αναφέρεται στις κρίσιμες πλωτές οδούς που συνδέουν τη Μαύρη Θάλασσα με το Αιγαίο ως «Τουρκικά Στενά» και όχι ως «Στενά». Η Σύμβαση του Μοντρέ του 1936, η οποία ρυθμίζει τη θαλάσσια κυκλοφορία μέσω των στενών του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων και της Θάλασσας του Μαρμαρά που βρίσκεται ανάμεσά τους, τα αναφέρει απλώς ως «Στενά». Αν και μπορεί η μεταβολή της ονομασίας να φαίνεται απλό θέμα, η χρήση του όρου «Τουρκικά Στενά» θα μπορούσε να έχει νομικές επιπτώσεις που θα έδιναν στην Τουρκία μεγαλύτερο έλεγχο στα υδάτινα σώματα από ό,τι απολαμβάνει επί του παρόντος υπό την Συνθήκη του Μοντρέ και με τρόπους που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τα δυτικά συμφέροντα.
Η στάση της Τουρκίας θεωρείται ως μέρος της συνολικής της στάσης απέναντι στη Σουηδία, που στοχεύει πάνω απ’ όλα να εξασφαλίσει διαβεβαιώσεις από την κυβέρνηση Μπάϊντεν ότι θα μπορέσει να αποκτήσει μαχητικά αεροσκάφη F-16 και συλλογές αναβάθμισης, των οποίων οι πωλήσεις εμποδίζονται από το Κογκρέσο των ΗΠΑ.
Η Τουρκία αντιστέκεται επίσης στα σχέδια για ενισχυμένη συνεργασία ΝΑΤΟ-ΕΕ από το 2018, κυρίως για το καθεστώς της Κύπρου. Το νησί στην ανατολική Μεσόγειο παραμένει διαιρεμένο από το 1974 μεταξύ της διεθνώς αναγνωρισμένης Δημοκρατίας της Κύπρου και της παράνομης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου», η οποία προστατεύεται από τουρκικά στρατεύματα και αναγνωρίζεται αποκλειστικά και μόνον από την Άγκυρα. Η Κύπρος είναι μέλος της ΕΕ, αλλά η Τουρκία έχει μπλοκάρει την ένταξη της στο ΝΑΤΟ και αρνείται να αναγνωρίσει τη νομιμότητά της.
Η Κύπρος έκτοτε χρησιμοποίησε την ένταξη της στην ΕΕ για να τορπιλίσει τις ενταξιακές συνομιλίες της Τουρκίας που έχουν σταματήσει και αντιστοίχως η Τουρκία έχει χρησιμοποιήσει την ένταξη της στο ΝΑΤΟ για να ανακόψει τις ελληνικές προσπάθειες για την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ της Κύπρου και της συμμαχίας.
Μια άλλη τουρκική διαμάχη αφορά τις αναφορές σε τρομοκράτες και τρομοκρατία στο νέο στρατηγικό σχέδιο του ΝΑΤΟ. Η Άγκυρα θέλει η γλώσσα να αντικατοπτρίζει τις ενέργειες ομάδων που χαρακτηρίζει αυτή ως τέτοιες.
Η Τουρκία επιδιώκει να προσθέσει όσα περισσότερα μπορεί στην ατζέντα της κρίσιμης Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βίλνιους τον Ιούλιο, πέρα από τις ανταλλαγές που ελπίζει να πάρει από τη συμφωνία για την ένταξη της Σουηδίας στη Συμμαχία.
Οι σύμμαχοι εκτιμάται ότι δεν θα είναι πρόθυμοι να παραδώσουν τα κλειδιά των Στενών στην Τουρκία, τι στιγμή που η κατάσταση στον Εύξεινο Πόντο είναι τόσο ρευστή λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, τις επεκτατικές φιλοδοξίες της Ρωσίας και τους ολοένα και πιο στενούς δεσμούς μεταξύ Μόσχας και Άγκυρας. Το να δοθεί στην Τουρκία ο έλεγχος των Στενών, και μέσω αυτών στη Ρωσία, θα ήταν αυτοκτονία για τα δυτικά συμφέροντα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και τον Καύκασο. Θα αυξήσει τον κίνδυνο ο Εύξεινος Πόντος να γίνει «λίμνη» των τουρκορωσικών συμφερόντων και των χωρών κοντά στις ακτές της να πρέπει να υποταχθούν σε αυτά.
Η απροθυμία του ΝΑΤΟ να πυροβολήσει τον εαυτό του στα πόδια, σημαίνει ότι ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πιθανότατα θα αξιοποιήσει το ζήτημα για να διαπραγματευτεί κάποιες άλλες από τις πολλές απαιτήσεις του με τη Συμμαχία.
* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ (www.antoniosvasileiou.gr).