Ο πόλεμος του Πούτιν δεν θα μείνει στην Ουκρανία.


Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία την 24η Φεβρουαρίου το πρωί, τελειώνει τις αμφιβολίες και τις συζήτησης αρκετών μηνών, σχετικά με τον σκοπό της στρατιωτικής συσσώρευσης της Μόσχας στα σύνορα των δύο χωρών. Οι επανειλημμένες προειδοποιήσεις της Ουάσιγκτον για μια επικείμενη στρατιωτική επιχείρηση, αποδείχτηκαν ότι δεν ήταν η υστερία λόγω της απόρριψης από τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν.

Ο πόλεμος και οι συγκρούσεις σπάνια απουσιάζουν από την ευρωπαϊκή ήπειρο, ακόμη και τα τελευταία 30 χρόνια φαινομενικής ειρήνης και ευημερίας. Όμως, ένας πόλεμος επιλογής και επιθετικότητας ενός έθνους εναντίον του γείτονα του και ιδιαίτερα αυτού του φαινομενικού μεγέθους, εκπέμπει σοκ σε όλη την Ευρώπη και πέρα ​​από αυτήν. Αν λοιπόν η έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων κλείσει μια περίοδο αβεβαιότητας για το τι θα έρθει, ανοίγει μια άλλη με ακόμη βαθύτερες και ευρύτερες επιπτώσεις. Αυτή η αβεβαιότητα θα γίνει αισθητή σε τρία επίπεδα: το στρατιωτικό, το πολιτικό και το κοινωνικό.

Οι περισσότερες εικασίες τους τελευταίους μήνες επικεντρώθηκαν στο πρώτο από αυτά τα επίπεδα, το στρατό, για προφανείς λόγους. Ανεξάρτητα από τις αρχικές προθέσεις του Πούτιν, τώρα έχει ξεκινήσει έναν πόλεμο. Αλλά όπως γνωρίζει ακόμη και ο πιο περιστασιακός μελετητής στρατηγικής και ιστορίας, τόσο ο αρχαίος όσο και ο πιο σύγχρονος, είναι πολύ πιο εύκολο να ξεκινήσεις πολέμους παρά να τους τελειώσεις, και μόλις ξεκινήσουν, η πορεία και οι συνέπειες τους είναι αδύνατο να προβλεφθούν.

Με την πρώτη ματιά, μια γρήγορη και εύκολη ρωσική νίκη φαίνεται πιθανή. Η Ρωσία απολαμβάνει ένα συντριπτικό πλεονέκτημα όσον αφορά τη δύναμη πυρός και τις πλατφόρμες όπλων μεγάλων αποστάσεων. Σε συνδυασμό με την αεροπορική υπεροχή και την υποδομή διοίκησης και ελέγχου που είναι πέρα ​​από την προσιτότητα των ουκρανικών δυνάμεων, υπάρχουν ελάχιστες ελπίδες για μια εκπληκτική ανατροπή στο πεδίο της μάχης.

Ωστόσο, το μέγεθος της ρωσικής δύναμης εισβολής είναι σχετικά μικρό δεδομένης της έκτασης και του πληθυσμού της Ουκρανίας. Στην ομιλία του προς τον ρωσικό λαό που συνέπεσε με τις πρώτες αεροπορικές επιδρομές σε ουκρανικό έδαφος, ο Πούτιν ισχυρίστηκε ότι στόχος της επιχείρησης ήταν η αποστρατικοποίηση της Ουκρανίας, αλλά όχι η κατάληψη της. Αλλά είναι δύσκολο να δούμε πώς αυτό είναι δυνατό μακροπρόθεσμα, ακόμη και κάτω από ένα καθεστώς μαριονέτας που θα εγκαταστήσει το Κρεμλίνο στο Κίεβο, το οποίο θα έχει λίγη νομιμότητα και θα είναι εγγενώς ασταθές. Αρκεί να δούμε τις εμπειρίες των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και το Ιράκ για πρόσφατα παραδείγματα γρήγορων και εύκολων εισβολών που εξελίχθηκαν σε μακροχρόνιες και επώδυνες κατοχές.

Οι τρέχουσες εχθροπραξίες εγείρουν επίσης τους δύο επιπλέον κινδύνους διάχυσης και κλιμάκωσης. Έχουν ήδη γίνει αναφορές για ένα αεροσκάφος της ουκρανικής πολεμικής αεροπορίας που αναζητά καταφύγιο στη Ρουμανία, δημιουργώντας το φάντασμα ενός σεναρίου στο οποίο μια θερμή καταδίωξη από ρωσικά μαχητικά στον εναέριο χώρο ενός μέλους του ΝΑΤΟ σύρει τη συμμαχία πιο άμεσα στη σύγκρουση. Εάν η εισβολή πυροδοτήσει μια ουκρανική εξέγερση, όπως πολλοί παρατηρητές έχουν εκτιμήσει ότι θα γίνει, το ζήτημα των ασφαλών καταφυγίων και της εξωτερικής υποστήριξης από τα μέλη του ΝΑΤΟ θα άνοιγε παρομοίως την πόρτα σε ευρύτερη αντιπαράθεση.

Ο Πούτιν δεν βοήθησε τα πράγματα προειδοποιώντας τη Δύση ότι το Κρεμλίνο είναι πρόθυμο να απαντήσει σε οποιαδήποτε εξωτερική «παρέμβαση» με συντριπτικά αντίποινα, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης πυρηνικών όπλων, με λεπτούς κεκαλυμμένους όρους. Με αυτόν τον τρόπο, χρησιμοποίησε τη χειρότερη από όλες τις δυνατές αποτρεπτικές φόρμουλες. Μέγιστα αντίποινα για την υπεράσπιση αόριστα καθορισμένων κόκκινων γραμμών. Και αυτό δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ακούσια κλιμάκωση.

Σε πολιτικό επίπεδο, η αβεβαιότητα και ο συνακόλουθος κίνδυνος δεν είναι λιγότερο σημαντικοί. Πρώτα και κύρια, αυτό ξεκινά με την πιθανή ανάκαμψη στη Ρωσία. Έχουμε την τάση να θεωρούμε αυταρχικά καθεστώτα όπως αυτό της Ρωσίας ως αδιαπέραστα από τη κοινή γνώμη. Αλλά η βάση ισχύος του Πούτιν βασίζεται σε έναν συνασπισμό ελίτ με συχνά ανόμοια συμφέροντα, κυρίως οικονομικά. Ενώ έχει γίνει πολύς λόγος για το πώς έχει «προστατεύσει» την οικονομία της Ρωσίας, οι απρόβλεπτες συνέπειες της εισβολής, όπως η κατάρρευση του ρωσικού χρηματιστηρίου σήμερα το πρωί,  έχουν τον τρόπο να εισάγουν νέες μεταβλητές στην εγχώρια εξίσωση.

Και ενώ ο Πούτιν δεν θα χρειαστεί να απαντήσει στην κοινή γνώμη μέσω εκλογών, απέχει πολύ από το να είναι σε ένα σημαντικό σερί νικών τα τελευταία χρόνια. Η ρωσική οικονομία, αν και ανθεκτική, έχει υποφέρει από τις συνέπειες της προσάρτησης της Κριμαίας το 2014. Μια κακή μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος πυροδότησε ένα σποραδικό κίνημα διαμαρτυρίας το 2018. Και ο χειρισμός της πανδημίας ήταν καταστροφικός. Μέχρι τώρα, ο Πούτιν κατάφερε να κρατήσει χαμηλά το κόστος του στρατιωτικού τυχοδιωκτισμού του, τόσο σε οικονομικό όσο και σε ανθρώπινο επίπεδο, χρησιμοποιώντας μια ισχυρή παρέμβαση στη Συρία. Το κόστος μιας μαζικής εισβολής στην Ουκρανία, από την άλλη πλευρά, θα είναι πιο δύσκολο να προσομοιωθεί, για έναν σκοπό που είναι απίθανο να προκαλέσει πατριωτική ζέση και σε μια εποχή που ο ρωσικός λαός θα είναι κατανοητό λιγότερο πρόθυμος να σφίξει περαιτέρω τα ζωνάρια του.

Η πολιτική αβεβαιότητα επεκτείνεται και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Από τις αρχές Δεκεμβρίου, φάνηκε  ότι ακόμη και αν δεν υπάρξει ρωσική εισβολή, η κρίση για την Ουκρανία αντιπροσωπεύει μια στιγμή «πριν και μετά» για την Ευρώπη. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο τώρα.

Σαφώς, δεν μπορεί να υπάρξει επιστροφή στην αντιμετώπιση της Ρωσίας του Πούτιν ως «κανονικής» δύναμης. Η ευρωατλαντική κοσμοθεωρία, ιδιαίτερα όσον αφορά τη λαϊκή νομιμότητα και την εθνική κυριαρχία, είναι ασυμβίβαστη με τον «Πουτινισμό». Και δεδομένου του ρεβανσισμού που πρεσβεύει ο Πούτιν, είναι ξεκάθαρο ότι είναι αποφασισμένος να δημιουργήσει μια «γραμμή ελέγχου» εντός της Ευρώπης μεταξύ της Δύσης και αυτού που θεωρεί ως σφαίρα συμφερόντων της Ρωσίας. Είναι μάλιστα πιθανό ότι θα συνεχίσει να πιέζει και να διερευνά περαιτέρω για να προσδιορίσει πού θα καταλήξει να χαράξει αυτή η γραμμή, και από τις πιθανές τοποθεσίες για να το κάνει δεν λείπουν η Βοσνία και η Μολδαβία, για παράδειγμα, για να αναφέρουμε τις πιο προφανείς.

Και όμως, ενώ φαίνεται προφανές ότι μια νέα επανάληψη της δυναμικής του Ψυχρού Πολέμου είναι πλέον αναπόφευκτη, είναι πιο δύσκολο να φανταστεί κανείς ποια μορφή θα πάρει, δεδομένων των περίπλοκων οικονομικών και πολιτικών αλληλεξαρτήσεων που συνδέουν και τις δύο πλευρές. Μια πλήρης αποσύνδεση φαίνεται μη ρεαλιστική, αλλά οτιδήποτε λιγότερο από αυτό φαίνεται εξαιρετικά περίπλοκο στη διαμόρφωση.

Η Ευρώπη χρειάζεται φυσικό αέριο και η Ρωσία χρειάζεται έσοδα. Και οι δύο πλευρές συνεχίζουν να μοιράζονται κοινά διπλωματικά συμφέροντα και στόχους, επίσης, κυρίως στις συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις για την αναβίωση της πυρηνικής συμφωνίας του Ιράν, αλλά και στο Αφγανιστάν. Εντούτοις, κάποιο είδος «κουρτίνας» φαίνεται προορισμένο να κατέβει σε όλη την Ευρώπη, πιο μαλακό από αυτό που ήταν φτιαγμένο από σίδηρο κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ίσως, αλλά παρόλα αυτά εκτεταμένο στις συνέπειές του.

Τέλος, αν η ιστορία είναι κάποιος οδηγός, ο απερίσκεπτος μιλιταρισμός του Πούτιν θα έχει τεράστιες κοινωνικές συνέπειες, προφανέστερα στην Ουκρανία, αλλά και εντός και σε ολόκληρη την Ευρώπη. Έχουμε δει στο Ιράκ και τη Συρία τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει η απώλεια ζωών και η καταστροφή του πολέμου στον κοινωνικό ιστό ενός έθνους βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα. Η πρώην Γιουγκοσλαβία προσφέρει ένα παράδειγμα μακροπρόθεσμων επιπτώσεων. Η ριζοσπαστικοποίηση και η εγκληματικότητα είναι τα αναπόφευκτα υποπροϊόντα του πολέμου, και είναι δύσκολο να μην φανταστεί κανείς μια παρόμοια τραγική μοίρα τώρα για την Ουκρανία, εν μέρει ανάλογα με την έκταση των πολεμικών επιχειρήσεων.

Αλλά θα ήταν κοντόφθαλμο αν υποθέσουμε στενά ότι αυτοί οι κοινωνικοί μετασεισμοί θα περιοριστούν στην Ουκρανία. Όπως συμβαίνει συχνά με τον πόλεμο, συνήθως εξαπλώνονται από εκτοπισμό και πιο πρόσφατα μέσω του Διαδικτύου. Είδαμε πώς οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή επέστρεψαν στην Ευρώπη με τη μορφή της προσφυγικής κρίσης του 2015 καθώς και της τρομοκρατικής απειλής που μόλις πρόσφατα φαινόταν να υποχωρεί. Τώρα κινδυνεύουμε να δούμε ένα παρόμοιο σενάριο, που προέρχεται μόνο από την καρδιά της Ευρώπης. Δεδομένου του ρόλου που έχει παίξει ο πόλεμος στην ανατολική Ουκρανία τα τελευταία οκτώ χρόνια στην εμφάνιση ενός διεθνικού, εξτρεμιστικού, ακροδεξιού κινήματος, συμπεριλαμβανομένων των ένοπλων πολιτοφυλακών, στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, αυτό θα πρέπει να είναι αιτία συναγερμού και επαγρύπνησης.

Ούτε η Ρωσία θα έχει ανοσία σε αυτές τις κοινωνικές επιπτώσεις. Δεν υπάρχει τρόπος να εντοπιστεί μια ευθεία γραμμή μεταξύ των πολέμων που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή πριν από 20 χρόνια και της διάλυσης της πολιτικής και κοινωνικής συνοχής που εμφανίζεται επί του παρόντος στην Αμερική. Αλλά είναι δύσκολο να ληφθεί σοβαρά υπόψη η πρόταση ότι δεν έπαιξαν κανέναν ρόλο, ακόμα κι αν η επίδραση τους ήταν έμμεση και αργή να πάρει μορφή. Κάτι παρόμοιο κατά πάσα πιθανότητα θα αρχίσει να ριζώνει στη Ρωσία σε περίπτωση που ο πόλεμος στην Ουκρανία διαρκέσει περισσότερο από όσο ελπίζει ή σχεδιάζει ο Πούτιν.

Προβάλλοντας σε έναν παρόμοιο χρονικό ορίζοντα 20 ετών, οι επιπτώσεις για τη Ρωσία και την Ευρώπη είναι δυσοίωνες. Ο Πούτιν δεν θα υπάρχει για πάντα και γνωρίζουμε ότι η μετάβαση στην εξουσία είναι η πιο επικίνδυνη στιγμή για ένα αυταρχικό καθεστώς. Η Ρωσία φαίνεται ήδη ιδιαίτερα ευάλωτη σε ορισμένες από τις πιο διαβρωτικές επιπτώσεις της πιθανής ανάκαμψης. Αλλά οποιαδήποτε περίοδος εσωτερικής αστάθειας, είτε υπό τον Πούτιν είτε μετά από αυτόν, απλώς θα το μεγεθύνει.

Αν υπάρχει μία βεβαιότητα σήμερα, είναι το τραγικό κόστος που είναι βέβαιο ότι θα επιβαρυνθεί ο ουκρανικός λαός. Αυτό θα είναι σίγουρα το επίκεντρο της προσοχής στις δυτικές πρωτεύουσες τις επόμενες εβδομάδες και μήνες. Αλλά θα ήταν λάθος να αγνοήσουμε όλες αυτές τις άλλες αβεβαιότητες που διαφαίνονται τώρα στον ορίζοντα βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα.

Με πληροφορίες από worldpoliticsreview.com

* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ (www.antoniosvasileiou.gr).

 

 

Τα άρθρα και τα σχόλια που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα αυτή εκφράζουν αποκλειστικά τους συγγραφείς. Η ιστοσελίδα δεν λογοκρίνει τις γνώμες των συνεργατών της. Επίσης ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση των άρθρων και των σχολίων χωρίς την αναφορά της σελίδας ως πηγή.

Ακολουθήστε την ιστοσελίδα μου στο GOOGLE NEWS για να ενημερώνεστε για όλα τα τελευταία άρθρα μας.


Leave a Reply

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.

© 2022 Antonios L Vasileiou