Ο Ερντογάν, το «Βαθύ Κράτος» και ο πληρεξούσιος στρατός του.

  •  
  •  
  •  

Άρθρο Αντιστρατήγου (ε.α.) Αντώνη Βασιλείου*.

Από το 2010, η κεντρική αρχή κατέρρευσε σε πολλά κράτη της Μέσης Ανατολής, συμπεριλαμβανομένης της Λιβύης, του Ιράκ, της Συρίας και της Υεμένης. Τα κράτη που είναι σε θέση να υποστηρίξουν, να κινητοποιήσουν και να χρησιμοποιήσουν παράτυπους και πληρεξούσιους στρατιωτικούς σχηματισμούς για να προβάλουν την εξουσία, απολαμβάνουν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα σε αυτό το περιβάλλον.

Υπό τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και το κόμμα του AKP, η Τουρκία επιδιώκει να είναι η κυρίαρχη περιφερειακή δύναμη, προβάλλοντας την ισχύ της σε γειτονικές χώρες και σε όλη τη θάλασσα της Ανατολικής Μεσογείου. Σε συνεργασία με μια ποικιλία φορέων, κυρίως της εταιρείας SADAT (International Defence Consultancy) και του Συριακού Εθνικού Στρατού, η Τουρκία ανέπτυξε την τελευταία δεκαετία μια μεγάλη ομάδα καλά εκπαιδευμένων, εύκολα αναπτυσσόμενων και αδιάκοπα αναλώσιμων δυνάμεων ως εργαλείο προβολής ισχύος.

Όταν η ομάδα αυτή συνδυάζεται με τουρκικές μη επίσημες, αλλά κυβερνητικά κατευθυνόμενες ομάδες, όπως οι Γκρίζοι Λύκοι, καθίσταται σαφές ότι ο Ερντογάν έχει στη διάθεση του ένα ισχυρό ιδιωτικό στρατιωτικό και παραστρατιωτικό σύστημα.

Η χρήση των πληρεξουσίων βασίζεται σε μεθόδους που αναπτύχθηκαν από το τουρκικό «βαθύ κράτος» πολύ πριν το AKP έλθει στην εξουσία. Κατά ειρωνικό τρόπο, τα εργαλεία που σφυρηλατήθηκαν για να εξυπηρετήσουν τους κεμαλιστές, εναντίον των ισλαμιστών και των Κούρδων, εξυπηρετούν τώρα μια ισλαμιστική, νέο-οθωμανική και αντί-κουρδική ατζέντα.

Ο Ερντογάν εκμεταλλεύεται αυτό το «εργαλείο» για επιχειρήσεις εσωτερικού και εξωτερικού χωρίς καμία εμφανή κρατική στήριξη. Η Συρία ήταν η πρώτη περιοχή όπου το έβαλε σε δράση. Οι πληρεξούσιοι στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στη Λιβύη και στο Ναγκόρνο Καραμπάχ για την προώθηση των στόχων της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας. Υπάρχουν πρόσφατες  αναφορές για ανάπτυξη τέτοιων ομάδων πληρεξούσιων ακόμη και στο Κατάρ. Μέχρι στιγμής, οι πληρεξούσιοι έχουν αποδώσει μέτρια επιτεύγματα για την Τουρκία στη Συρία, τη Λιβύη και το Αζερμπαϊτζάν.

Οι δυνατότητες παράτυπου πολέμου της Τουρκίας έχουν καταστεί βασικό μέσο της εθνικής της πολιτικής. Για να κατανοήσουμε τα θεμέλια αυτής της πρακτικής, είναι απαραίτητο να εντοπίσουμε τις ρίζες αυτού του συστήματος στις ημέρες που ο τουρκικός στρατός διοικούσε το κράτος.

Δεδομένου του ρόλου των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων (ΤΕΔ) στην ίδρυση του σύγχρονου τουρκικού έθνους-κράτους, οι ΤΕΔ θεωρούσαν πάντα τον εαυτό τους ως τους πραγματικούς θεματοφύλακες της Δημοκρατίας. Αυτή η αντίληψη διαμορφώθηκε κυρίως λόγω του ρόλου τους ως σωτήρων του έθνους στη δεκαετία των συμβατικών πολέμων που έγιναν μέχρι το 1922. Ο ιδρυτής της τουρκικής δημοκρατίας, Μουσταφά Κεμάλ, ενήργησε ως αρχηγός του ΤΕΔ και έτσι σχηματίστηκε μια συμβιωτική σχέση μεταξύ των ΤΕΔ και του Δημοκρατικού Λαϊκού Κόμματος (Cumhuriyet Halk Partisi, CHP), το οποίο ήταν αρχικά το μοναδικό κόμμα στην Τουρκία. Το CHP θεωρήθηκε ως το πολιτικό όργανο του στρατού.

Η αρμονία μεταξύ του στρατού και του πολιτικού κράτους έληξε το 1945 όταν πραγματοποιήθηκε η μετάβαση της Τουρκίας από ένα αυταρχικό κράτος ενός κόμματος, σε μια πολυκομματική δημοκρατία. Η Τουρκία ήθελε να γίνει δεκτή ως μέλος στο δυτικό στρατόπεδο που πέτυχε τη νίκη στον Β’  Παγκόσμιο Πόλεμο. Στις πολυκομματικές εκλογές του 1950, το CHP έχασε την εξουσία του για πρώτη φορά από το αντιπολιτευόμενο Δημοκρατικό Κόμμα (DP) του Adnan Menderes.

Οι στρατηγοί, που θεωρούσαν τον εαυτό τους ως τον πυρήνα του κράτους, δεν είδαν με καλό μάτι τη μετάβαση της εξουσίας στο DP, το οποίο δεν είχε επίσημες σχέσεις με τις ΤΕΔ. Αυτό το γεγονός οδήγησε σε κάποια αποξένωση των ΤΕΔ από την πολιτική σφαίρα, ωθώντας τον στρατό στη δομή «βαθέως κράτους». Ο αρχηγός των ΤΕΔ ανέπτυξε μια κουλτούρα μυστικής δικτύωσης, παραμένοντας πιστός στο «κράτος» και όχι στην «εκλεγμένη κυβέρνηση».

Καθοδηγούμενος από την επιταγή της πίστης στα συμφέροντα του κράτους, όπως ορίζεται από το «βαθύ κράτος», οι ΤΕΔ ανέλαβαν στρατιωτικά πραξικοπήματα για την αποκατάσταση πολιτικών που θεωρούνταν ότι απειλούν το κράτος. Στα μάτια των ΤΕΔ, αυτές οι στρατιωτικές παρεμβάσεις ήταν απλώς «συντονισμοί» με στόχο την προστασία του κράτους από τις εκλεγμένες πολιτικές κυβερνήσεις. Λόγω των πολλών παρόμοιων παρεμβάσεων, η έννοια της «βαθέως κράτους» (Derin Devlet) εξελίχθηκε σε έναν αναγνωρισμένο πολιτικό όρο στο λεξικό της τουρκικής πολιτικής.

Το 2007, ο τότε πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ρωτήθηκε σε συνέντευξη του εάν γνώριζε την ύπαρξη του τουρκικού «βαθέως κράτους». Ο Ερντογάν απάντησε ότι το «βαθύ κράτος» είναι επικίνδυνο φαινόμενο και χαρακτήρισε  τα μέλη του «βαθέως κράτους» ως συμμορία.

Στοιχεία του «βαθέως κράτους» οργάνωσαν ομάδες δολοφονίας εναντίον αριστερών και Κούρδων που θεωρούνταν επικίνδυνοι. Η έλλειψη επιβολής του νόμου και τιμωρίας ενθάρρυνε τα στοιχεία του «βαθέως κράτους» να συνεχίσουν τις εγκληματικές δραστηριότητες τους.

Αυτή η συμπεριφορά νομιμοποίησε τις μυστικές επιχειρήσεις «για χάρη του κράτους» και επηρέασε βαθιά την πολιτική κουλτούρα της Τουρκίας. Το ισλαμιστικό κόμμα του Ερντογάν AKP, πρώην αντίπαλος του «βαθέως κράτους», πήρε τον έλεγχο της τουρκικής κρατικής δομής τον 21ο αιώνα και κληρονόμησε το modus operandi του βαθέως κράτους για να αντιμετωπίσει τους αντιπάλους του. Επιπλέον, το AKP έχει αναβαθμίσει περαιτέρω στοιχεία και λειτουργίες του τουρκικού βαθέως κράτους και τα χρησιμοποίησε σε εξωτερικούς αντιπάλους.

Παρόλο που ο Πρόεδρος Ερντογάν μπορούσε να συντρίψει την κυριαρχία των ΤΕΔ, η πολιτική κουλτούρα του «βαθέως κράτους» είναι ακόμα εμφανής στην αυτοκρατορία του Ερντογάν. Ωστόσο, έχει μετατραπεί από ένα εργαλείο Κεμαλικής και κοσμικής καταστολής, σε ένα φιλόδοξο όχημα για τη νέο-Οθωμανική ατζέντα, και ως εργαλείο που ενώ προορίζεται κυρίως για εσωτερικά θέματα, χρησιμοποιείται και για την επίτευξη εξωτερικών φιλοδοξιών.

Σήμερα, το AKP του προέδρου Ερντογάν και ο σύμμαχος του MHP κυριαρχούν στο τουρκικό κράτος χωρίς σημαντική αντίθεση. Τα δύο μέρη κυριαρχούν σε όλα τα κρατικά όργανα και μηχανισμούς, συμπεριλαμβανομένου του βαθέως κράτους και των κρυφών εργαλείων της. Για να ενισχύσει τη θέση του στην πατρίδα του, ο Ερντογάν συνεχίζει να ακολουθεί μια σκληρή ισλαμιστική, εθνικιστική και ολοένα και πιο νέο-οθωμανική στάση στην εξωτερική πολιτική της Τουρκίας.

Εκτός από την εμπιστοσύνη στις ΤΕΔ για τις έξω-εδαφικές στρατιωτικές εκστρατείες της Τουρκίας, ο Ερντογάν χρησιμοποιεί τους Γκρίζους Λύκους, την SADAT και άλλα στοιχεία στην υλοποίηση της ατζέντας του. Αυτές οι οργανώσεις έχουν την ευθύνη να διασφαλίζουν και να εγγυώνται την εξουσία του Ερντογάν στην Τουρκία από τυχόν απόπειρες πραξικοπήματος. Αλλά εξυπηρετούν επίσης τις φιλοδοξίες του Ερντογάν στο εξωτερικό.

Οι δραστηριότητες της Τουρκίας στην Ευρώπη, τη Συρία και τη Λιβύη χρησιμεύουν ως συγκεκριμένα παραδείγματα. Η συνεργασία μεταξύ της SADAT και του Συριακού Εθνικού Στρατού δημιούργησε μια νέα κατάσταση στην οποία η Τουρκία διαθέτει για πρώτη φορά μια μεγάλη δεξαμενή διαθέσιμου, εύκολα αναπτυσσόμενου και εύκολα διαθέσιμου ξένου ανθρώπινου δυναμικού, ως σημαντικό εργαλείο προβολής ισχύος.

Όταν συνδυάζεται με τουρκικές μη επίσημες αλλά κυβερνητικές ομάδες όπως οι Γκρίζοι Λύκοι, καθίσταται σαφές ότι ο Ερντογάν έχει στη διάθεση του ένα ιδιωτικό στρατιωτικό και παραστρατιωτικό σύστημα το οποίο χρησιμοποιεί για επιχειρήσεις στο εσωτερικό και το εξωτερικό χωρίς επίσημη επίβλεψη.

Οι συνέπειες αυτού είναι πολλαπλές και απαιτείται αυστηρή περαιτέρω μελέτη αυτής της ανησυχητικής εξέλιξης και συμπεριφοράς κυρίως από τις γειτονεύουσες χώρες, αλλά και τις μεγάλες δυτικές χώρες.

 

Με πληροφορίες από jiss.org.il

* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος ΜΧ (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ. (www.antoniosvasileiou.gr)

Τα άρθρα και τα σχόλια που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα αυτή εκφράζουν απαραίτητα τους συγγραφείς. Η ιστοσελίδα δεν λογοκρίνει τις γνώμες των συνεργατών της. Επίσης ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση των άρθρων και των σχολίων χωρίς την αναφορά της σελίδας ως πηγή.

  •  
  •  
  •  
Leave a Reply

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *