Από τα «μηδενικά προβλήματα» στην «πολύτιμη μοναξιά».


Άρθρο Αντιστρατήγου (ε.α.) Αντώνη Βασιλείου*.

Η φράση «πολύτιμη μοναξιά» είναι αυτή που περιγράφει τη θέση της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή ως εξωτερική πολιτική της για «μηδενικά προβλήματα με τους γείτονες». Ο πλήρης βαθμός του πόσο μοναχική ήταν η Τουρκία πρόθυμη να είναι στην παγκόσμια σκηνή δεν έγινε ξεκάθαρο μέχρι το 2020, έτος κατά το οποίο η κυβέρνηση του Ερντογάν προκάλεσε, εισήλθε ή επιδείνωσε τις συγκρούσεις σε σχεδόν κάθε κατεύθυνση.

Μόλις τον Οκτώβριο του 2020, η Τουρκία είχε εμπλακεί σε πολλές συγκρούσεις που κυμαίνονται από τη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο. Το επίκεντρο της πρόσφατα επιθετικής εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας ήταν η προσπάθεια διασφάλισης δικαιωμάτων στους ενεργειακούς πόρους στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ παράλληλα αναπτύσσει στρατιωτικές δυνάμεις σε βάσεις στο Κατάρ και τη Σομαλία και αναζητά στρατιωτική βάση στο νησί Suakin του Σουδάν,  και παρέμεινε ενεργή στις συγκρούσεις Συρίας και Λιβύης, καθώς και στον πρόσφατο πόλεμο μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας.

Μια συνέπεια αυτής της «πολύτιμης μοναξιάς» είναι ότι η Τουρκία υιοθετεί όλο και περισσότερο μια εχθρική προσέγγιση στα αμερικανικά και ευρωπαϊκά συμφέροντα στην ευρύτερη περιοχή. Αυτό είναι μια σημαντική αντίθεση με την κατάσταση που υπήρχε πριν από είκοσι χρόνια, όταν η Τουρκία ήταν ο κύριος περιφερειακός σύμμαχος τόσο των Ηνωμένων Πολιτειών όσο και του Ισραήλ και ζητούσε ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ωστόσο, ο Ερντογάν φαίνεται να έχει απομονώσει αρκετά την Τουρκία. Με τη λήξη του 2020 και την έναρξη του 2021, ο Ερντογάν συμμετείχε σε μια φαινομενική πλειοψηφία διπλωματικών προσφορών, υποδηλώνοντας ότι ήταν πρόθυμος να επαναφέρει τις διαρραγείσες σχέσεις με ορισμένα έθνη και κυρίως με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, ούτε η ειλικρίνεια, ούτε τα κίνητρα και η επιθετική γοητεία, ούτε η ικανότητα του Ερντογάν να ανταποκριθεί στις υποσχέσεις του είναι προφανής. Τα αυξανόμενα οικονομικά προβλήματα στο εσωτερικό της Τουρκίας και οι νέες περιφερειακές συμμαχίες που δημιουργούνται στην περιοχή, απομονώνουν περαιτέρω την Τουρκία.

Η Τουρκία ακολουθούσε παραδοσιακά μια εξαιρετικά προσεκτική εξωτερική πολιτική και προσπαθούσε να αποφύγει εμπλοκή σε συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή «μηδενικά προβλήματα», αλλά μετά την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων του Προέδρου, η Άγκυρα απέκτησε αυξανόμενες εκστρατευτικές δυνατότητες. Η Τουρκία μπορεί να μην ήταν ακόμη απομονωμένη το 2013, όταν Ο Ιμπραήμ Καλίν διακήρυξε την έννοια της «πολύτιμης μοναξιάς», αλλά σίγουρα τα κατάφερε να απομονωθεί μέχρι το τέλος του 2020, έτος έντονης τουρκικής περιφερειακής προκλητικότητας.

Στα τέλη του 2019, η Άγκυρα υπέγραψε συμφωνία με την Εθνική Συμφωνία της Λιβύης (GNA) που σκόπευε να οριοθετήσει πλήρως τις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες των δύο χωρών αγνοώντας τα διεθνή δικαιώματα της Ελλάδας στα ίδια ύδατα. Τουρκικά γεωτρύπανα άρχισαν επίσης μονομερώς εξερεύνηση φυσικού αερίου σε ύδατα που ανήκουν στην Κυπριακή ΑΟΖ.

Στη Μέση Ανατολή, η Τουρκία διατήρησε επιθετική στάση προς το Ισραήλ και την Αίγυπτο, υποστηρίζοντας ισλαμιστές μαχητές εναντίον και των δύο κυβερνήσεων. Η Τουρκία επιτέθηκε στους Κούρδους που ισχυρίζεται ότι συνδέονται με το τρομοκρατικό Κουρδικό Εργατικό Κόμμα (PKK) στην Τουρκία, τη Συρία και το Ιράκ. Η Άγκυρα έχει επίσης κλειδωθεί σε σύγκρουση με τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η σχέση της Άγκυρας με τη Μόσχα είναι επίσης πολύ αμφιλεγόμενη. Ενώ οι πρόεδροι Ερντογάν και Πούτιν διατηρούν εγκάρδιες προσωπικές σχέσεις, οι δύο χώρες έχουν βρεθεί σε αντίθετες πλευρές στις συγκρούσεις στο Idlib της Συρίας, στη Λιβύη, τον πόλεμο μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν καθώς και στο θέμα της Ουκρανίας.

Η Ουάσιγκτον θα πρέπει να καταθέσει στους Ευρωπαίους εταίρους της ότι το ζήτημα S-400 προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία στο σύνολο του ΝΑΤΟ και να συντονίσει την υποστήριξη προς την Ελλάδα και την Κύπρο σχετικά με τις νόμιμες ανησυχίες τους για την τουρκική επιθετικότητα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επίσης θα πρέπει να εκφράσουν τις ανησυχίες τους για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα, ευρέως ερμηνευμένες, σε κάθε επίσημη αλληλεπίδραση με την τουρκική κυβέρνηση. Ο Ερντογάν πρέπει να καταλάβει ότι οι ανησυχίες των Η.Π.Α. δεν μπορούν να μετριαστούν με χειρονομίες καλής θέλησης. Ελλείψει ουσιαστικής προόδου για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η Τουρκία δεν πρέπει να προσκληθεί στην αναφερόμενη Σύνοδο Κορυφής για τις Δημοκρατίες.

Δεδομένης της πιθανότητας ότι οι εγχώριοι και ιδεολογικοί παράγοντες θα συνεχίσουν να ωθούν την Τουρκία προς μια ολοένα και πιο επιθετική και ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική, παρά την παραπάνω στρατηγική, οι ΗΠΑ θα πρέπει να έχουν ετοιμότητα για :

  • Σχεδιασμό μετεγκατάστασης αεροπορικών επιχειρήσεων από τη βάση Incirlik σε νέες τοποθεσίες.
  • Δημιουργία μηχανισμού για να παραμεριστεί η Τουρκία εντός του ΝΑΤΟ εάν αποκλίνει από τα κοινά συμφέροντα της συμμαχίας.
  • Περιορισμό περαιτέρω της ικανότητας της Τουρκίας να αποκτήσει όπλα των ΗΠΑ στη προσπάθεια της για στρατιωτική αναβάθμιση της.
  • Επιβολή περαιτέρω οικονομικών κυρώσεων εάν η Τουρκία επιμείνει στους S-400.

Με πληροφορίες από jinsa.org

* Ο Αντώνης Βασιλείου είναι Αντιστράτηγος ΜΧ (εα), Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός, MSc Επιχειρησιακός Ερευνητής, τ. Σύμβουλος ΟΑΣΕ επί Συμβατικών Εξοπλισμών και τ. Μελετητής των Συστημάτων Διοικήσεως και Ελέγχου Πληροφοριών του ΝΑΤΟ. (www.antoniosvasileiou.gr)

Τα άρθρα και τα σχόλια που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα αυτή εκφράζουν απαραίτητα τους συγγραφείς. Η ιστοσελίδα δεν λογοκρίνει τις γνώμες των συνεργατών της. Επίσης ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση των άρθρων και των σχολίων χωρίς την αναφορά της σελίδας ως πηγή.

Leave a Reply

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *